Sposoby komunikowania się osób głuchoniewidomych (SKOGN)

Sposoby komunikowania się osób głuchoniewidomych, określane skrótem SKOGN, to pojęcie zdefiniowane w ustawie „Język migowy i inne środki komunikowania się”. Obejmuje ono podstawowy sposób przekazywania informacji przez osoby uprawnione, którego forma jest dostosowana do ich indywidualnych potrzeb wynikających jednocześnie z ograniczeń wzroku i słuchu.

Najważniejszym elementem tego pojęcia jest odpowiednie dopasowanie sposobu przekazu do szczególnej sytuacji komunikacyjnej osoby głuchoniewidomej. Nie chodzi więc o jeden, z góry określony sposób porozumiewania się, lecz o rozwiązanie uwzględniające współwystępowanie obu dysfunkcji. To właśnie ich łączne oddziaływanie może decydować o tym, w jaki sposób komunikat powinien zostać przekazany i odebrany. Znaczenie ma zatem nie tylko treść komunikatu, ale także forma, w jakiej jest on dostępny dla konkretnej osoby.

W definicji można wyróżnić kilka przesłanek:

• SKOGN służy komunikowaniu się osób uprawnionych;
• stanowi ich podstawowy środek porozumiewania się;
• sposób przekazu musi odpowiadać potrzebom związanym równocześnie z niepełnosprawnością wzroku i słuchu;
• istotne jest praktyczne dostosowanie komunikatu, a nie zastosowanie jednolitego rozwiązania wobec wszystkich osób.

W ustawie pojęcie to pozwala określić, czym jest komunikacja właściwa dla osób głuchoniewidomych i odróżnić ją od ogólnie rozumianych sposobów porozumiewania się. Ma znaczenie przy odczytywaniu przepisów dotyczących języka migowego i innych środków komunikowania się, ponieważ wskazuje, że potrzeby osób z jednoczesną dysfunkcją wzroku i słuchu wymagają osobnego uwzględnienia.

W praktyce SKOGN pomaga ocenić, czy przekaz został przygotowany w sposób rzeczywiście dostępny dla danej osoby. Oznacza to konieczność zwrócenia uwagi na jej możliwości odbioru informacji oraz na takie przedstawienie komunikatu, aby mogła się z nim zapoznać i skutecznie uczestniczyć w komunikacji. Pojęcie podkreśla więc indywidualny charakter dostępnego porozumiewania się, przy zachowaniu jego podstawowej roli w kontaktach osoby uprawnionej z innymi.