Kodeks pracy

Konstytucja zapewnia wolność zrzeszania się w związkach zawodowych, organizacjach społeczno-zawodowych rolników oraz organizacjach pracodawców. Oznacza to, że te formy organizowania się są objęte ochroną konstytucyjną. Związki zawodowe, pracodawcy i ich organizacje mają prawo prowadzić rokowania. W szczególności mogą służyć one rozwiązywaniu sporów zbiorowych. Wymienione podmioty mogą także zawierać układy zbiorowe pracy oraz inne porozumienia. Związki zawodowe mają również prawo organizować strajki pracownicze i inne formy protestu. Korzystanie z tego prawa odbywa się w granicach określonych w ustawie. Ze względu na dobro publiczne ustawa może ograniczyć prowadzenie strajku albo zakazać strajku w odniesieniu do określonych kategorii pracowników lub w określonych dziedzinach. Także wolność zrzeszania się w związkach zawodowych i organizacjach pracodawców oraz inne wolności związkowe mogą być ograniczane wyłącznie ustawą i tylko w zakresie dopuszczalnym przez umowy międzynarodowe wiążące Polskę.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Przepis określa, jakie sprawy mogą stać się przedmiotem sporu zbiorowego pracowników z pracodawcą albo pracodawcami. Chodzi przede wszystkim o warunki pracy, wynagrodzenia oraz świadczenia socjalne. Spór może także dotyczyć praw i wolności związanych z działalnością związkową. W tym ostatnim zakresie przepis obejmuje nie tylko pracowników, lecz również inne grupy, którym przysługuje prawo zrzeszania się w związkach zawodowych. Oznacza to, że spór zbiorowy musi dotyczyć jednej z tych kategorii spraw.

o rozwiązywaniu sporów zbiorowych

Jeżeli strona, która rozpoczęła spór zbiorowy, nadal domaga się spełnienia wcześniej zgłoszonych żądań, spór jest dalej prowadzony z udziałem mediatora. Mediatorem może być osoba dająca gwarancję bezstronności, czyli taka, która nie powinna opowiadać się po żadnej ze stron. Jej udział jest wymagany, gdy strona wszczynająca spór podtrzymuje swoje żądania.

Przepis pozwala organizacji, która rozpoczęła spór zbiorowy, przeprowadzić strajk ostrzegawczy, gdy przebieg mediacji wskazuje, że nie zakończy ona sporu przed upływem terminów określonych w innych przepisach. Jest to możliwość, a nie obowiązek. Taki strajk może odbyć się tylko raz i nie może trwać dłużej niż 2 godziny. Warunkiem jest więc odpowiednia ocena sytuacji w toku mediacji.

Jeżeli w toku mediacji strony nie zawrą porozumienia, które kończy spór zbiorowy, ustawa pozwala na rozpoczęcie akcji strajkowej. Oznacza to, że brak takiego porozumienia po zakończeniu postępowania mediacyjnego otwiera możliwość podjęcia strajku. Sam przepis nie nakazuje strajku, lecz przyznaje uprawnienie do jego rozpoczęcia.

Przepis wskazuje, kto może występować w imieniu stron sporu zbiorowego. Zbiorowe prawa i interesy pracowników, o których mowa w art. 1, reprezentują związki zawodowe. Oznacza to, że to one przedstawiają pracowników w sprawach dotyczących wspólnych praw lub interesów. Po stronie pracodawców taką rolę mogą pełnić właściwe organizacje pracodawców. Użycie słowa „mogą” oznacza, że przepis dopuszcza ich reprezentowanie przez te organizacje.

Przepis określa, jakie zasady stosować do sporów zbiorowych rozpoczętych wcześniej, ale nadal trwających w chwili rozpoczęcia obowiązywania ustawy. Nie trzeba ich wszczynać ponownie ani kończyć według dawnych regulacji. Od momentu wejścia ustawy w życie dalszy przebieg każdego takiego sporu podlega już nowym przepisom. Dotyczy to wyłącznie sporów, które rozpoczęły się przed tą datą i nie zostały jeszcze zakończone.

Przepis wskazuje, kogo należy rozumieć jako pracodawcę na potrzeby ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych. Nie tworzy własnej, odrębnej definicji, lecz odsyła do określenia zawartego w przepisach o związkach zawodowych. W praktyce ustalenie, czy dany podmiot jest pracodawcą w sporze zbiorowym, wymaga sprawdzenia tego wskazanego przepisu. Od tego zależy, czy przepisy tej ustawy mają do niego zastosowanie.

Przepis nakłada na pracodawcę dwa obowiązki, gdy powstanie spór zbiorowy. Po pierwsze, powinien bez zwłoki rozpocząć rozmowy, aby doprowadzić do zakończenia sporu w drodze porozumienia. Po drugie, w tym samym czasie musi poinformować o sporze właściwego okręgowego inspektora pracy. Zawiadomienie inspektora nie zastępuje rokowań, lecz powinno im towarzyszyć. Oba działania mają służyć polubownemu rozwiązaniu sporu.

Spór zbiorowy

Spór zbiorowy w przepisach

Kodeks pracy1 przepis

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej1 przepis

o rozwiązywaniu sporów zbiorowych8 przepisów