Spis próbny

„Spis próbny” to określenie używane w ustawie regulującej narodowy spis powszechny ludności i mieszkań. Oznacza nie sam spis powszechny, lecz zespół prac przygotowawczych i sprawdzających związanych z jego organizacją oraz przeprowadzeniem. Ich istotą jest przetestowanie rozwiązań, które mają zostać wykorzystane przy właściwym spisie.

Pojęcie obejmuje trzy podstawowe obszary:

• rozwiązania metodologiczne, czyli sposób zaplanowania i przeprowadzenia spisu oraz przyjęte zasady postępowania,
• rozwiązania organizacyjne, dotyczące przygotowania i uporządkowania prac niezbędnych do realizacji spisu,
• rozwiązania techniczne, związane z narzędziami i sposobami technicznej obsługi tych prac.

Warunkiem uznania określonych działań za spis próbny jest ich związek z organizacją lub przeprowadzeniem narodowego spisu powszechnego oraz ich testowy, kontrolny cel. Nie chodzi więc o dowolne prace poprzedzające spis, ale o takie działania, które pozwalają sprawdzić, czy zaplanowane rozwiązania mogą zostać zastosowane w praktyce. Sprawdzaniu podlegać może ich funkcjonowanie jako całości, a także wzajemne współdziałanie poszczególnych elementów.

W tej ustawie spis próbny służy ograniczeniu ryzyka związanego z przeprowadzeniem właściwego spisu. Pozwala wcześniej ocenić przyjętą koncepcję, wykryć ewentualne trudności i zweryfikować, czy rozwiązania organizacyjne, metodologiczne oraz techniczne są odpowiednio przygotowane do planowanego zastosowania. Jego znaczenie praktyczne polega zatem na stworzeniu możliwości dokonania korekt jeszcze przed wykorzystaniem tych rozwiązań w ramach narodowego spisu powszechnego.

Pojęcie wyznacza także granicę między etapem sprawdzania a zasadniczą realizacją spisu. Prace określane jako spis próbny są podporządkowane przygotowaniu i ocenie rozwiązań przeznaczonych dla właściwego przedsięwzięcia. Dzięki temu ustawowe określenie porządkuje zakres działań podejmowanych w fazie testowej i wskazuje ich funkcję w całym procesie organizacji spisu.