Skład sędziowski

Skład sędziowski to określony przepisami skład osobowy sądu, który rozpoznaje sprawę i wydaje w niej orzeczenie. Obejmuje jednego sędziego albo kilku sędziów, a w przypadkach wskazanych w ustawie także ławników. Skład ustala się według rodzaju sprawy, jej wartości, instancji sądu oraz trybu postępowania. Nie zależy on od wyboru stron.

Najczęściej sąd orzeka jednoosobowo. W określonych sprawach sąd może jednak działać w składzie trzech sędziów. W niektórych sprawach z zakresu prawa pracy i stosunków rodzinnych skład tworzy sędzia przewodniczący oraz dwóch ławników. Przepisy mogą również pozwalać na rozpoznanie sprawy w składzie wieloosobowym ze względu na jej szczególną zawiłość albo precedensowy charakter.

Skład sędziowski może różnić się zależnie od instancji i rodzaju czynności procesowej. Inne zasady mogą obowiązywać przy rozpoznawaniu sprawy w pierwszej instancji, apelacji, zażalenia lub kasacji. Przykładowo sąd odwoławczy może rozpoznawać sprawę jednoosobowo, chyba że przepis szczególny przewiduje skład wieloosobowy. W postępowaniu karnym zażalenie na niektóre postanowienia rozpoznaje się w innym składzie, jeżeli zaskarżone postanowienie wydał jeden sędzia. Odrębne reguły składu występują także w postępowaniu w sprawach o wykroczenia oraz w postępowaniu dyscyplinarnym adwokatów.

Znaczenie składu sędziowskiego polega przede wszystkim na zapewnieniu, że sprawa zostanie rozpoznana przez sąd w formie wymaganej przez ustawę. W składzie wieloosobowym członkowie sądu wspólnie uczestniczą w rozpoznaniu sprawy, naradzie i podejmowaniu rozstrzygnięcia, a jeden z sędziów pełni zwykle funkcję przewodniczącego. Udział ławników oznacza, że w orzekaniu uczestniczą także osoby niebędące sędziami zawodowymi, na zasadach określonych w przepisach.

Rozpoznanie sprawy w składzie niezgodnym z ustawą może mieć wpływ na prawidłowość postępowania i skutkować zakwestionowaniem orzeczenia w toku kontroli instancyjnej. Skład sędziowski jest zatem elementem organizacji sądu, ale także formalnym warunkiem prawidłowego rozpoznania sprawy.