Sędzia zawodowy

Sędzia zawodowy to sędzia posiadający fachowe przygotowanie prawnicze i powołany do stałego wykonywania funkcji orzeczniczej w sądzie. Określenie to służy przede wszystkim odróżnieniu go od ławnika, czyli osoby niebędącej zawodowym sędzią, która może uczestniczyć w rozpoznawaniu spraw w przypadkach przewidzianych w przepisach.

Sędzia zawodowy wykonuje czynności związane z wymiarem sprawiedliwości, w szczególności rozpoznaje sprawy, prowadzi postępowanie, ocenia dowody i wydaje orzeczenia. Zachowuje niezawisłość, a przy orzekaniu podlega Konstytucji oraz ustawom. Jego status wiąże się z wymaganiami dotyczącymi kwalifikacji, powołania, pełnienia urzędu i odpowiedzialności dyscyplinarnej.

W przepisach określenie to często pojawia się przy regulacji składu sądu. Sprawa może być rozpoznawana:

• przez jednego sędziego zawodowego,
• przez skład złożony z sędziego zawodowego i ławników,
• przez kilku sędziów zawodowych, jeżeli przepisy przewidują skład wieloosobowy.

To, jaki skład jest wymagany, zależy od rodzaju sprawy i właściwej procedury. Udział sędziego zawodowego może mieć znaczenie dla ważności postępowania i wydanego orzeczenia. Sędzia zawodowy może również pełnić szczególną funkcję procesową, na przykład sędziego-komisarza w postępowaniu upadłościowym. W takim przypadku wykonuje zadania związane z nadzorem nad określonymi czynnościami postępowania, w zakresie wskazanym w przepisach.

Termin występuje między innymi w regulacjach dotyczących postępowania upadłościowego, postępowania grupowego oraz postępowania kompensacyjnego. Nie oznacza odrębnego rodzaju sądu, lecz wskazuje, że dana funkcja lub miejsce w składzie sądu przypada osobie wykonującej zawód sędziego, a nie ławnikowi albo innemu uczestnikowi postępowania.