Samooczyszczanie

Samooczyszczanie to naturalne zmniejszanie się obciążenia zanieczyszczeniami w glebie, ziemi lub wodach, zachodzące bez bezpośredniej ingerencji człowieka. Pojęcie to obejmuje procesy biologiczne, chemiczne i fizyczne, a więc między innymi przemiany zachodzące z udziałem organizmów żywych, reakcje substancji oraz zjawiska związane z ich przemieszczaniem, rozkładem lub zatrzymywaniem w środowisku.

Istotą samooczyszczania nie jest wyłącznie całkowite usunięcie zanieczyszczeń. Skutek tych procesów może polegać na ograniczeniu:

• ilości albo ładunku zanieczyszczeń,
• ich stężenia,
• toksyczności, czyli szkodliwości dla organizmów i środowiska,
• dostępności, a więc możliwości oddziaływania lub pobierania przez organizmy,
• rozprzestrzeniania się w glebie, ziemi lub wodach.

Warunkiem uznania danego zjawiska za samooczyszczanie jest jego samoistny przebieg, bez ingerencji człowieka. Nie oznacza to jednak, że człowiek nie może w żaden sposób wpływać na ten proces. Ustawowa definicja dopuszcza jego wspomaganie, jeżeli podstawowe przemiany nadal zachodzą dzięki naturalnym mechanizmom środowiska, a nie wyłącznie w wyniku działań technicznych.

W ustawie „Prawo ochrony środowiska” pojęcie samooczyszczania służy do opisania naturalnej zdolności środowiska do ograniczania skutków zanieczyszczenia. Ma znaczenie przy ocenie tego, jak zanieczyszczenia zachowują się w konkretnym elemencie środowiska i czy z czasem ich oddziaływanie może się zmniejszać. W praktyce uwzględnia się nie tylko obecność zanieczyszczeń, lecz także ich właściwości, stopień szkodliwości, możliwość dalszego przemieszczania oraz naturalne procesy prowadzące do ograniczenia zagrożenia. Samooczyszczanie nie oznacza więc automatycznego przywrócenia środowisku pełnego stanu pierwotnego. Jest to naturalny proces redukowania presji zanieczyszczeń, którego przebieg może być wspierany przez człowieka.