Przepis określa, jakie sądy zalicza się do sądów powszechnych, jaki jest zakres ich podstawowej działalności oraz jakie dodatkowe zadania mogą wykonywać. Do tej grupy należą **sądy rejonowe, sądy okręgowe i sądy apelacyjne**. Przepis wymienia więc trzy rodzaje sądów powszechnych, ale nie opisuje ich wzajemnej właściwości ani organizacji.

Podstawowym zadaniem sądów powszechnych jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości. Ich kompetencja została określona w sposób uzupełniający, obejmuje sprawy, które nie należą do sądów administracyjnych, sądów wojskowych ani Sądu Najwyższego. Oznacza to, że przepis wyznacza zakres działania sądów powszechnych przez wskazanie spraw pozostających poza zakresem wymienionych innych sądów.

Sądy powszechne mogą także wykonywać **inne zadania z zakresu ochrony prawnej**. Jest to możliwe wtedy, gdy takie zadania zostały im powierzone w ustawie albo w wiążącym Rzeczpospolitą Polską prawie międzynarodowym lub prawie stanowionym przez organizację międzynarodową. W tym ostatnim przypadku dodatkowym warunkiem jest, aby umowa konstytuująca tę organizację przewidywała bezpośrednie stosowanie takiego prawa.

Znaczenie praktyczne ma również reguła używania określenia „sądy” w dalszych przepisach. Jeżeli nie towarzyszy mu bliższe określenie, należy je rozumieć jako odniesienie do sądów powszechnych. Ułatwia to odczytywanie kolejnych regulacji i wskazuje, że brak dodatkowego doprecyzowania nie obejmuje sądów administracyjnych, wojskowych ani Sądu Najwyższego.

Prawo o ustroju sądów powszechnych.

https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2001/1070/text/U/D20011070Lj.pdf

Przepis określa organizację sądów w zakresie ich podziału na wydziały oraz zasady kierowania nimi. Każdym wydziałem kieruje przewodniczący, którym może być prezes sądu, wiceprezes sądu albo inny sędzia. W szczególnie uzasadnionych przypadkach, z uwzględnieniem racjonalnego wykorzystania kadr sądownictwa powszechnego i obciążenia zadaniami, funkcję tę można powierzyć także asesorowi sądowemu (§ 1 i § 2).

Dla niektórych wydziałów przewidziano szczególne rozwiązanie. Przewodniczącym wydziału ksiąg wieczystych, wydziału gospodarczego do spraw rejestru zastawów oraz wydziału gospodarczego do spraw Krajowego Rejestru Sądowego jest referendarz sądowy (§ 2a). W wydziale ksiąg wieczystych i w wydziale gospodarczym do spraw rejestrowych referendarz sądowy pełni również funkcję zastępcy przewodniczącego, jeżeli zastępca zostaje ustanowiony (§ 5).

Funkcję przewodniczącego powierza prezes sądu. W zależności od szczebla sądu przed podjęciem decyzji zasięga on opinii właściwego kolegium, kolegium sądu apelacyjnego albo kolegium sądu okręgowego (§ 3). Co do zasady powierzenie następuje na czas określony, nie dłuższy niż trzy lata. Wcześniejsze zwolnienie z funkcji wymaga zasięgnięcia opinii właściwego kolegium. Osoba, której dotyczy ta czynność, jest wcześniej pouczana o możliwości złożenia pisemnych wyjaśnień w terminie siedmiu dni, a posiedzenie kolegium może odbyć się dopiero po ich złożeniu albo po bezskutecznym upływie tego terminu (§ 3a). Jeżeli przewodniczący pełni jednocześnie funkcję prezesa albo wiceprezesa sądu, okres powierzenia odpowiada ich kadencji (§ 3b).

Prezes może także powierzyć sędziemu funkcję zastępcy przewodniczącego, gdy uzasadnia to wielkość lub zakres zadań wydziału. Do tego powierzenia odpowiednio stosuje się zasady dotyczące opinii kolegium i czasu pełnienia funkcji (§ 5).

Przepis określa organizację i właściwość sądów dyscyplinarnych w sprawach sędziów, wskazując zarówno sądy właściwe w pierwszej i drugiej instancji, jak i składy, w jakich rozpoznają one sprawy.

W pierwszej instancji zasadniczo orzekają sądy dyscyplinarne przy sądach apelacyjnych w składzie trzech sędziów. Wyjątkiem są sprawy przekazane do Sądu Najwyższego, w szczególności dotyczące przewinień dyscyplinarnych wyczerpujących znamiona umyślnych przestępstw ściganych z oskarżenia publicznego lub umyślnych przestępstw skarbowych, a także sprawy, w których Sąd Najwyższy zwrócił się o ich rozpoznanie wraz z wytknięciem uchybienia, oraz sprawy wskazane w art. 107 § 1 pkt 3. W tych przypadkach Sąd Najwyższy orzeka w składzie dwóch sędziów orzekających w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej i ławnika Sądu Najwyższego. W drugiej instancji skład Sądu Najwyższego jest taki sam.

Sądy dyscyplinarne rozpoznają również sprawy wymienione w art. 37 § 5, art. 75 § 2 pkt 3, art. 80 i art. 106zd. Dla dwóch pierwszych kategorii właściwy jest miejscowo sąd, w którego okręgu sędzia pełni służbę. Sprawy z art. 80 i art. 106zd rozpoznaje w pierwszej instancji jeden sędzia Sądu Najwyższego orzekający w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej, a w drugiej instancji trzech takich sędziów.

Przepis ustala także zasady wyznaczania sądu w sprawach sędziów sądów apelacyjnych i okręgowych oraz umożliwia prowadzenie rozpraw na sesjach wyjazdowych, o ile nie sprzeciwia się temu dobro wymiaru sprawiedliwości. W sprawach należących do Sądu Najwyższego czynności prezesa sądu dyscyplinarnego wykonuje Prezes Sądu Najwyższego kierujący pracą właściwej Izby. § 4 został uchylony.

Przepis określa zasady nadzoru nad przetwarzaniem danych osobowych, których administratorami są sądy, zgodnie z art. 175da i art. 175db. Wskazuje, które organy odpowiadają za nadzór w zależności od rodzaju sądu: nad sądem rejonowym czuwa prezes sądu okręgowego, nad sądem okręgowym prezes sądu apelacyjnego, a nad sądem apelacyjnym Krajowa Rada Sądownictwa. Nadzór jest wykonywany w zakresie działalności danego sądu.

Do podstawowych zadań właściwych organów należy rozpatrywanie skarg osób, których dane są przetwarzane niezgodnie z prawem, upowszechnianie wiedzy o obowiązkach wynikających z rozporządzenia 2016/679 oraz wskazanej ustawy, a także współpraca z innymi organami nadzorującymi przetwarzanie danych. Współpraca ta obejmuje między innymi wymianę informacji i wzajemną pomoc, aby zapewnić spójne stosowanie tych przepisów.

Przepis przyznaje organom nadzorczym szerokie uprawnienia kontrolne i reagowania na naruszenia. Mogą one żądać informacji, uzyskiwać dostęp do danych, informacji, pomieszczeń, sprzętu i środków służących do przetwarzania danych, a także zawiadamiać o podejrzeniu naruszenia. Mogą również wydawać ostrzeżenia i upomnienia oraz wzywać administratora lub podmiot przetwarzający do dostosowania przetwarzania danych do obowiązujących przepisów. W praktyce oznacza to, że nadzór obejmuje zarówno przyjmowanie skarg i działania informacyjne, jak i możliwość bezpośredniego sprawdzania sposobu przetwarzania danych oraz żądania jego zmiany. Do skarg dotyczących przetwarzania danych przez sądy w ramach sprawowania wymiaru sprawiedliwości albo realizacji zadań z zakresu ochrony prawnej stosuje się odpowiednio przepisy działu I rozdziału 5a.

Przepis określa kompetencje Ministra Sprawiedliwości w zakresie organizacji sądownictwa powszechnego. Minister, po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Sądownictwa, działa w tym zakresie w drodze rozporządzeń. Może tworzyć i znosić sądy, ustalać ich siedziby, obszary właściwości oraz zakres rozpoznawanych spraw.

Istotnym elementem regulacji jest możliwość przekazywania określonych kategorii spraw jednemu, wyznaczonemu sądowi. Dotyczy to między innymi spraw własności intelektualnej, z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, spraw gospodarczych i cywilnych, spraw rodzinnych i opiekuńczych, prowadzenia ksiąg wieczystych, elektronicznego postępowania upominawczego oraz wniosków o zatwierdzenie ugód zawartych w ramach mediacji prowadzonej na podstawie umowy o mediację. Przekazanie może obejmować całość albo część obszaru właściwości innych sądów. W niektórych przypadkach przepis wymaga, aby sądy działały w tej samej apelacji albo w tym samym okręgu sądowym.

Minister wyznacza także sądy właściwe w sprawach dotyczących ochrony unijnych znaków towarowych i wzorów wspólnotowych, a także sądy właściwe w europejskim postępowaniu nakazowym i europejskim postępowaniu w sprawie drobnych roszczeń wszczętych za pośrednictwem systemu teleinformatycznego. Może również przekazać rozpoznawanie spraw, o których mowa w art. 12 § 1 pkt 7, jednemu sądowi rejonowemu.

W praktyce przepis pozwala dostosowywać strukturę sądów, ich wielkość i zakres właściwości do liczby wpływających spraw. Jako cele wskazuje racjonalną organizację sądownictwa, ekonomię postępowania oraz zagwarantowanie prawa obywatela do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie.

w sprawie ustalenia siedzib i obszarów właściwości sądów apelacyjnych, sądów okręgowych i sądów rejonowych oraz zakresu rozpoznawanych przez nie spraw

https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2018/2548/text/O/D20182548.pdf

w sprawie wyznaczenia sądów okręgowych właściwych do rozpoznawania spraw z zakresu ochrony unijnych znaków towarowych i wzorów wspólnotowych

https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2020/1150/text/O/D20201150.pdf

Sądy okręgowe

Sądy okręgowe w przepisach

Prawo o ustroju sądów powszechnych.5 przepisów

w sprawie ustalenia siedzib i obszarów właściwości sądów apelacyjnych, sądów okręgowych i sądów rejonowych oraz zakresu rozpoznawanych przez nie spraw2 przepisy

w sprawie wyznaczenia sądów okręgowych właściwych do rozpoznawania spraw z zakresu ochrony unijnych znaków towarowych i wzorów wspólnotowych1 przepis