Równoważnik pieniężny

Równoważnik pieniężny to świadczenie wypłacane zamiast świadczenia rzeczowego albo w celu pokrycia określonych kosztów, jeżeli przepisy przewidują taką formę realizacji uprawnienia. Nie jest to jednolita instytucja prawna o takim samym znaczeniu w każdej ustawie. Jego charakter, wysokość, warunki przyznania oraz sposób wypłaty wynikają z przepisów regulujących daną dziedzinę.

Równoważnik może zastępować między innymi bezpłatne wyżywienie, umundurowanie, mieszkanie lub inne świadczenie rzeczowe. W przepisach dotyczących służb mundurowych i wojska występuje także jako świadczenie za niewydane wyżywienie albo jako forma pokrycia kosztów wyżywienia psa lub konia służbowego. W regulacjach mieszkaniowych może przysługiwać za brak bezpłatnego lokalu albo służyć pokryciu kosztów remontu zajmowanego mieszkania. W określonych regulacjach dotyczących Służby Leśnej równoważnik jest związany z uprawnieniem mieszkaniowym pracownika. Termin ten występował również w przepisach dotyczących obowiązkowych dostaw, gdzie oznaczał należność pieniężną ustalaną zamiast niewykonanego obowiązku rzeczowego.

Najważniejsze cechy równoważnika pieniężnego to:

• zastępczy charakter, ponieważ świadczenie pieniężne rekompensuje brak świadczenia w naturze albo umożliwia sfinansowanie określonej potrzeby;
• ustawowe lub wykonawcze uregulowanie, obejmujące krąg osób uprawnionych, przesłanki przyznania, wysokość i termin wypłaty;
• zależność od konkretnej sytuacji, na przykład pełnienia służby, skierowania na kurs, niewydania posiłku, zajmowania lokalu lub wycofania zwierzęcia służbowego z użycia;
• możliwość różnicowania kwoty, w tym jej podwyższenia, zmniejszenia albo wypłaty w części lub w pełnej wysokości, jeżeli przewidują to właściwe przepisy.

W praktyce równoważnik upraszcza wykonywanie obowiązków administracji i zapewnia uprawnionemu środki odpowiadające wartości świadczenia, którego nie otrzymał w naturze. Zazwyczaj określony organ lub pracodawca ustala prawo do równoważnika, oblicza jego wysokość i dokonuje wypłaty według procedury wskazanej w przepisach.