Równowaga przyrodnicza

Równowaga przyrodnicza to stan środowiska na konkretnym obszarze, w którym poszczególne elementy przyrody pozostają ze sobą w harmonijnych, wzajemnych relacjach. Nie chodzi wyłącznie o istnienie roślin, zwierząt czy innych organizmów, lecz o prawidłowe oddziaływanie między trzema grupami czynników: człowiekiem, składnikami przyrody żywej oraz warunkami siedliskowymi kształtowanymi przez przyrodę nieożywioną.

Elementy równowagi przyrodniczej obejmują zatem:

• obecność i aktywność człowieka jako jednego z uczestników relacji zachodzących w środowisku,
• składniki przyrody żywej, czyli organizmy oraz ich wzajemne zależności,
• warunki siedliskowe, na które wpływają składniki przyrody nieożywionej i które umożliwiają funkcjonowanie określonych organizmów.

Definicja zakłada, że równowaga jest oceniana zawsze w odniesieniu do określonego obszaru. Nie jest więc abstrakcyjnym stanem całej przyrody, lecz opisuje relacje właściwe dla danego miejsca i jego warunków. Istotne jest także wzajemne oddziaływanie wszystkich wskazanych elementów. Samo występowanie organizmów albo niezmienność warunków środowiska nie wystarcza, jeżeli relacje między człowiekiem, przyrodą żywą i siedliskiem nie tworzą spójnego układu.

W ustawie „Prawo ochrony środowiska” pojęcie to porządkuje sposób rozumienia stanu środowiska i wskazuje, że ochrona przyrody wymaga uwzględniania zależności między jej żywymi i nieożywionymi składnikami oraz działalnością człowieka. Ma ono znaczenie praktyczne przy opisywaniu, czy na danym obszarze zachowane są warunki pozwalające na prawidłowe współistnienie tych elementów. Zwraca uwagę, że środowisko jest układem powiązanych czynników, dlatego ocena jego stanu powinna obejmować nie tylko pojedyncze elementy, lecz także relacje zachodzące między nimi.