Roszczenie odszkodowawcze

Roszczenie odszkodowawcze to przewidziane przez prawo żądanie naprawienia szkody wyrządzonej określonej osobie lub podmiotowi. Jego celem jest przywrócenie poszkodowanemu sytuacji majątkowej, w jakiej znajdowałby się, gdyby szkoda nie powstała. Naprawienie szkody może polegać na przywróceniu stanu poprzedniego albo na zapłacie odpowiedniej sumy pieniężnej. Wysokość świadczenia powinna co do zasady odpowiadać rozmiarowi szkody, z uwzględnieniem ograniczeń wynikających z przepisów lub umowy.

Podstawą roszczenia są najczęściej: odpowiedzialność deliktowa, związana z bezprawnym wyrządzeniem szkody, odpowiedzialność kontraktowa, wynikająca z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, oraz szczególne regulacje ustawowe. W typowym przypadku znaczenie mają szkoda, zdarzenie, związek przyczynowy między zdarzeniem a szkodą oraz podstawa odpowiedzialności, na przykład wina albo ryzyko. Niektóre przepisy przewidują odpowiedzialność także wtedy, gdy nie wykazano winy.

Szkoda może mieć charakter majątkowy, obejmując między innymi uszkodzenie rzeczy, utratę korzyści lub koszty poniesione wskutek zdarzenia. Roszczenie może dotyczyć również naprawienia szkody na osobie, na przykład uszczerbku na zdrowiu. Należy je odróżnić od zadośćuczynienia, które służy przede wszystkim kompensacie krzywdy, czyli cierpień fizycznych i psychicznych, choć oba żądania mogą być dochodzone w związku z tym samym zdarzeniem.

Roszczenia odszkodowawcze występują w prawie cywilnym, ubezpieczeniowym, handlowym, administracyjnym, morskim oraz w postępowaniu karnym i w sprawach o wykroczenia. Mogą przysługiwać między innymi wobec sprawcy szkody, kontrahenta, ubezpieczyciela, członków organów spółki albo podmiotu wykonującego zadania publiczne. W konkretnych przypadkach przepisy określają sposób dochodzenia roszczenia, zasady odpowiedzialności kilku osób, obowiązek ograniczania rozmiaru szkody oraz termin przedawnienia. Roszczenie może zostać spełnione dobrowolnie albo być dochodzone przed właściwym organem lub sądem.