Rodzina zastępcza

Rodzina zastępcza to forma rodzinnej pieczy zastępczej, w której dziecko pozbawione całkowicie albo częściowo opieki rodziców biologicznych jest czasowo umieszczane w środowisku rodzinnym. Jej celem jest zapewnienie dziecku opieki, wychowania, bezpieczeństwa i warunków rozwoju, a także, w miarę możliwości, podtrzymywanie więzi z rodziną biologiczną. Umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej następuje co do zasady na podstawie orzeczenia sądu opiekuńczego, a w określonych sytuacjach także za zgodą rodziców lub na podstawie rozstrzygnięcia właściwego organu.

Rodzaje rodzin zastępczych obejmują:

• rodzinę zastępczą spokrewnioną, tworzoną przez wstępnych dziecka, na przykład dziadków, albo rodzeństwo;
• rodzinę zastępczą niezawodową, tworzoną przez osoby niespokrewnione z dzieckiem lub dalszych krewnych;
• rodzinę zastępczą zawodową, która wykonuje swoje zadania na podstawie umowy i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie.

W ramach zawodowej rodziny zastępczej funkcjonują między innymi rodzina pełniąca funkcję pogotowia rodzinnego oraz rodzina specjalistyczna, przeznaczona dla dzieci wymagających szczególnej opieki. Rodzina zastępcza różni się od rodzinnego domu dziecka tym, że jest formą pieczy sprawowaną przez małżonków albo osobę prowadzącą rodzinę, natomiast rodzinny dom dziecka stanowi odrębną formę organizacyjną pieczy.

Rodzice zastępczy sprawują bieżącą pieczę nad dzieckiem i odpowiadają za jego codzienne utrzymanie oraz wychowanie. Samo umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej nie powoduje automatycznego ustania władzy rodzicielskiej rodziców biologicznych. Zakres ich praw i obowiązków oraz uprawnień rodziny zastępczej może zostać określony przez sąd. Dobór rodziny poprzedzają ocena kandydatów, wywiad środowiskowy i wymagane przygotowanie.

Organizację, funkcjonowanie i finansowanie rodzin zastępczych reguluje ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Przepisy przewidują świadczenia związane z utrzymaniem dziecka oraz szczególne uprawnienia pracownicze, w tym urlopy na warunkach urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego w określonych przypadkach. Terminem posługuje się także prawo rodzinne, cywilne procesowe, pracy oraz przepisy o świadczeniach społecznych.