Art. 149 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (KRiO) reguluje zasady ustanawiania opiekuna dla małoletniego, gdy zachodzi taka potrzeba. Przepis ten ma na celu zapewnienie, że opieka nad dzieckiem będzie sprawowana przez osobę, która jest w stanie najlepiej zadbać o jego dobro.

#### 1. Preferencje rodziców

Pierwszy paragraf artykułu wskazuje, że opiekunem małoletniego powinna być przede wszystkim osoba wskazana przez ojca lub matkę, pod warunkiem, że nie byli oni pozbawieni władzy rodzicielskiej. Jest to wyraz zasady subsydiarności, która zakłada, że rodzice, nawet jeśli nie mogą sami sprawować opieki, mają prawo wskazać osobę, którą uważają za najbardziej odpowiednią do tej roli. Sąd opiekuńczy powinien uwzględnić tę wskazówkę, o ile nie stoi temu na przeszkodzie dobro dziecka.

#### 2. Krewni i osoby bliskie

Jeżeli nie ma możliwości ustanowienia opiekuna spośród osób wskazanych przez rodziców, sąd powinien wybrać opiekuna spośród krewnych lub innych osób bliskich dziecku lub jego rodzicom. Jest to kolejny krok w hierarchii osób, które mogą zostać opiekunami, mający na celu zapewnienie, że dziecko pozostanie w kręgu osób, które zna i do których ma zaufanie.

#### 3. Wskazanie przez jednostki organizacyjne

W sytuacji, gdy nie ma odpowiednich krewnych lub osób bliskich, sąd opiekuńczy zwraca się do właściwej jednostki organizacyjnej pomocy społecznej lub organizacji społecznej zajmującej się pieczą nad małoletnimi. Może to być również placówka opiekuńczo-wychowawcza, zakład poprawczy lub schronisko dla nieletnich, jeżeli dziecko tam przebywa. Jest to rozwiązanie ostateczne, mające na celu znalezienie odpowiedniej osoby do sprawowania opieki w sytuacjach, gdy inne możliwości zostały wyczerpane.

#### 4. Opieka w pieczy zastępczej

W razie potrzeby ustanowienia opieki dla małoletniego umieszczonego w pieczy zastępczej, sąd powierza sprawowanie opieki przede wszystkim:
- rodzicom zastępczym, jeśli dziecko jest umieszczone w rodzinie zastępczej,
- osobom prowadzącym rodzinny dom dziecka, jeśli dziecko tam przebywa,
- osobom prowadzącym placówkę opiekuńczo-wychowawczą typu rodzinnego,
- osobom bliskim dziecka, jeśli dziecko przebywa w placówce opiekuńczo-wychowawczej socjalizacyjnej, specjalistyczno-terapeutycznej, interwencyjnej lub regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej.

#### 5. Wyjątek od stosowania przepisów

W wypadku, o którym mowa w art. 119^1 § 1 KRiO, nie stosuje się przepisów § 1, 2 i 4 pkt 4 art. 149. Art. 119^1 § 1 dotyczy sytuacji, gdy dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej na podstawie decyzji administracyjnej. W takich przypadkach procedura ustanawiania opiekuna jest uproszczona i nie obejmuje wszystkich wymienionych kroków.

### Podsumowanie

Art. 149 KRiO jest kluczowym przepisem mającym na celu zapewnienie, że opieka nad małoletnim będzie sprawowana przez osobę, która jest w stanie najlepiej zadbać o jego dobro. Przepis ten wprowadza hierarchię osób, które mogą zostać opiekunami, zaczynając od osób wskazanych przez rodziców, poprzez krewnych i osoby bliskie, aż po osoby wskazane przez jednostki organizacyjne pomocy społecznej. W przypadku dzieci umieszczonych w pieczy zastępczej, sąd ma obowiązek powierzyć opiekę przede wszystkim rodzicom zastępczym lub osobom prowadzącym placówki opiekuńczo-wychowawcze.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Przepis oznacza, że dziecko może zostać umieszczone w rodzinie zastępczej albo w rodzinnym domu dziecka dopiero wtedy, gdy zgodę wyrażą osoby, które mają się nim zajmować. W przypadku rodziny zastępczej zgodę składają rodzice zastępczy, a w przypadku rodzinnego domu dziecka jego prowadzący. Zgoda jest więc warunkiem umieszczenia dziecka w jednej z tych form pieczy zastępczej.

Rodzic zastępczy

Rodzic zastępczy w przepisach

Kodeks rodzinny i opiekuńczy1 przepis

o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej1 przepis