Przepis pozwala każdemu sądowi przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne. Dotyczy ono tego, czy określony akt normatywny jest zgodny z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową albo ustawą. Sąd może więc zwrócić się z takim pytaniem, gdy w rozpoznawanej przez niego sprawie pojawi się potrzeba oceny zgodności aktu normatywnego z jednym z wymienionych dokumentów. Samo istnienie wątpliwości co do aktu normatywnego nie wystarcza. Z przepisu wynika, że pytanie prawne może zostać przedstawione wtedy, gdy odpowiedź Trybunału Konstytucyjnego ma znaczenie dla rozstrzygnięcia konkretnej sprawy toczącej się przed sądem. Oznacza to, że między pytaniem a rozstrzygnięciem sprawy musi istnieć bezpośredni związek. Uprawnienie to dotyczy sądu, przed którym sprawa się toczy. Pytanie prawne odnosi się zatem do aktu normatywnego, którego zgodność z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą może mieć wpływ na rozstrzygnięcie tej sprawy. Jeżeli odpowiedź na pytanie nie miałaby znaczenia dla rozstrzygnięcia, warunek wskazany w przepisie nie byłby spełniony.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Przepis wprowadza szczególne zasady dotyczące orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego wydanych w sprawie ustaw uchwalonych przed wejściem w życie Konstytucji. Przez dwa lata od tego dnia orzeczenia stwierdzające niezgodność takich ustaw z Konstytucją nie są ostateczne. Muszą zostać rozpatrzone przez Sejm. Sejm może odrzucić orzeczenie Trybunału większością dwóch trzecich głosów. Warunkiem jest obecność co najmniej połowy ustawowej liczby posłów. Ta możliwość nie obejmuje orzeczeń wydanych w następstwie pytań prawnych skierowanych do Trybunału Konstytucyjnego. Oznacza to, że w tej kategorii spraw orzeczenie nie podlega opisanej procedurze odrzucenia przez Sejm. Przepis reguluje także sprawy dotyczące powszechnie obowiązującej wykładni ustaw. Postępowania wszczęte przed wejściem w życie Konstytucji podlegają umorzeniu. Od tego dnia uchwały Trybunału dotyczące takiej wykładni tracą moc powszechnie obowiązującą. Jednocześnie pozostają w mocy prawomocne wyroki sądów oraz inne prawomocne decyzje organów władzy publicznej, jeżeli zostały podjęte z uwzględnieniem znaczenia przepisów ustalonego w tej wykładni.

Pismami procesowymi są dokumenty składane Trybunałowi w trakcie postępowania, ale poza rozprawą. Należą do nich wnioski, pytania prawne i skargi konstytucyjne. Taką kategorię stanowią również inne wnioski oraz oświadczenia uczestników postępowania. Przepis wskazuje więc zarówno podstawowe rodzaje pism, jak i dodatkowe dokumenty, pod warunkiem że składa je uczestnik i dotyczą one toczącego się postępowania.

o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym

Przepis określa, co dzieje się z wnioskiem, pytaniem prawnym albo skargą konstytucyjną po sprawdzeniu, czy nie występują przeszkody formalne. Jeżeli takich przeszkód nie ma, prezes Trybunału przekazuje daną sprawę do rozpoznania przez właściwy skład orzekający. Oznacza to, że każdy z tych rodzajów spraw trafia do składu uprawnionego do jej rozpoznania.

Przepis wskazuje, gdzie należy szukać szczegółowych zasad prowadzenia spraw kierowanych do Trybunału Konstytucyjnego. Nie opisuje on kolejnych czynności podejmowanych w takich sprawach. Wyjaśnia natomiast, że organizację wewnętrznych prac dotyczących wniosków, pytań prawnych i skarg konstytucyjnych określa regulamin Trybunału. To właśnie ten regulamin ustala sposób postępowania w tych sprawach.

Sąd prowadzący ewidencję partii politycznych może zwrócić się do Trybunału Konstytucyjnego o ocenę, czy cele partii oraz określone w jej statucie zasady działania są zgodne z Konstytucją. Trybunał rozpatruje takie wystąpienie według reguł przewidzianych dla pytania prawnego. Przepis obejmuje więc tylko wskazane elementy statutu, a nie każdą jego treść.

Przepis określa, w jakiej formie Trybunał rozpatruje trzy rodzaje spraw: wniosek, pytanie prawne oraz skargę konstytucyjną. Może zrobić to na rozprawie albo na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że rozpoznanie sprawy nie zawsze odbywa się podczas rozprawy. Sam przepis wskazuje te dwie możliwości, ale nie wyjaśnia, od czego zależy wybór jednej z nich ani jak dokładnie przebiega każda z tych form.

Pytanie prawne

Pytanie prawne w przepisach

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej2 przepisy

o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym5 przepisów