Wyzysk pozwala podważyć umowę rażąco nierównoważną, zawartą przez wykorzystanie słabości drugiej strony. Sama nieopłacalność transakcji nie wystarcza - potrzebne są trzy elementy naraz.

### Najważniejsze punkty

- **Słabość drugiej strony**: przymusowe położenie, niedołęstwo, niedoświadczenie albo brak dostatecznego rozeznania co do przedmiotu umowy.
- **Rażąca dysproporcja świadczeń**, oceniana według stanu z chwili zawarcia umowy. Późniejsza zmiana wartości nie ma znaczenia.
- **Wykorzystanie tej słabości** przez drugą stronę - element świadomego działania, bez którego przepis nie działa.
- **Domniemanie z § 1¹**: jeżeli wartość jednego świadczenia przewyższa co najmniej dwukrotnie wartość świadczenia wzajemnego, domniemywa się, że dysproporcja jest rażąca. Ułatwia to dowód, ale nie zwalnia z wykazania pozostałych przesłanek.
- **Trzy żądania do wyboru pokrzywdzonego**: zmniejszenie własnego świadczenia, zwiększenie świadczenia należnego mu od drugiej strony albo unieważnienie umowy. Wybór należy do pokrzywdzonego.
- **Terminy**: uprawnienia wygasają z upływem trzech lat od dnia zawarcia umowy, a gdy stroną umowy jest konsument - z upływem sześciu lat. Bieg liczy się od zawarcia umowy, nie od wykrycia wyzysku.

### W praktyce

Do czasu wyroku umowa jest ważna i wiąże obie strony. Dlatego kluczowe jest pilnowanie terminu: jest to termin zawity, a uprawnienia po nim po prostu wygasają.

Przymusowe położenie

Przymusowe położenie w przepisach

Kodeks cywilny1 przepis

Kodeks karny1 przepis