Przełożony

Przełożony to osoba, która na podstawie przepisów prawa, stosunku służbowego, zajmowanego stanowiska albo upoważnienia kieruje pracą lub służbą innej osoby i jest uprawniona do wydawania jej poleceń oraz sprawowania nad nią nadzoru. Termin oznacza przede wszystkim relację organizacyjną, a nie wyłącznie wyższe stanowisko w hierarchii. O tym, kto jest przełożonym, decydują przepisy regulujące daną służbę lub instytucję, struktura organizacyjna oraz zakres powierzonych kompetencji.

Zakres uprawnień przełożonego może obejmować w szczególności przydzielanie zadań, kontrolowanie ich wykonania, podejmowanie decyzji kadrowych i służbowych, udzielanie wyróżnień, wszczynanie lub prowadzenie czynności dyscyplinarnych, a także składanie wniosków dotyczących odpowiedzialności podwładnego. Przełożony może być również właściwy do prowadzenia dokumentacji, przekazywania informacji albo wykonywania czynności nadzorczych. Nie każda osoba zajmująca wyższe stanowisko jest jednak przełożonym w każdej sprawie. Przepisy często wskazują przełożonego właściwego ze względu na stanowisko, jednostkę lub rodzaj rozstrzyganej sprawy.

Pojęcie występuje zwłaszcza w prawie wojskowym i pragmatykach służb mundurowych, między innymi dotyczących Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencji Wywiadu, Państwowej Straży Pożarnej oraz Służby Więziennej. Ma znaczenie także w postępowaniu karnym i wykonawczym, gdzie przełożony może składać wnioski dotyczące ukarania, wykonywać określone czynności wobec żołnierza albo uczestniczyć w dozorze. W niektórych regulacjach odróżnia się przełożonego od innego żołnierza, który nie pozostaje wobec sprawcy w stosunku przełożony-podwładny.

Termin pojawia się również w przepisach dotyczących administracji i zatrudnienia, na przykład przy dostępie pracowników i ich przełożonych do określonych informacji lub przy wykonywaniu zadań przez funkcjonariuszy i pracowników służb. Ustalenie, kto jest przełożonym, wpływa na ważność i zakres podejmowanych czynności, odpowiedzialność za nadzór oraz obowiązki osoby podległej. Pojęcie to nie jest zatem tożsame w każdym przypadku z pracodawcą, kierownikiem jednostki lub organem administracji.