Prowizja

Prowizja to wynagrodzenie należne za wykonanie określonej czynności, pośredniczenie w zawarciu lub wykonaniu umowy albo pobranie należności. W polskim prawie termin ten nie ma jednej, ogólnej definicji, a jego znaczenie wynika przede wszystkim z rodzaju stosunku prawnego, przepisów szczególnych oraz treści umowy.

Prowizja jest najczęściej ustalana jako określony procent wartości transakcji, pobranej opłaty lub udzielonego finansowania, ale może również mieć postać stałej kwoty. Zwykle stanowi składnik wynagrodzenia za rezultat lub czynności pośrednika. Może być należna dopiero po spełnieniu określonych warunków, na przykład zawarciu umowy z klientem, wykonaniu transakcji albo skutecznym pobraniu należności. Zasady jej naliczania, termin zapłaty i przypadki utraty prawa do prowizji mogą wynikać z umowy albo z ustawy.

Szczególne znaczenie prowizja ma w umowie agencyjnej uregulowanej w Kodeksie cywilnym. Agent może otrzymywać wynagrodzenie prowizyjne za umowy zawarte dzięki jego działalności lub z klientami pozyskanymi przez niego, a w pewnych sytuacjach także za transakcje zawarte bezpośrednio z dającym zlecenie. Jeżeli wysokość wynagrodzenia nie została określona, stosuje się wysokość zwyczajowo przyjętą albo odpowiednią do okoliczności. Przepisy regulują także sytuacje, w których prowizja nie przysługuje albo powinna zostać podzielona między agentów.

Termin występuje również w przepisach dotyczących działalności maklerskiej, w tym maklera morskiego, a także usług bankowych. W umowie kredytu prowizja może być jednym z kosztów ponoszonych przez kredytobiorcę, obok odsetek i innych opłat. Banki mają obowiązki informacyjne dotyczące warunków pobierania opłat i prowizji, co służy przejrzystości kosztów usług.

W prawie publicznym prowizja może oznaczać część pobranych opłat lub kar przekazywaną organowi albo jednostce wykonującej czynności związane z ich poborem. Przykładowo urzędy celno-skarbowe i wojewódzkie inspektoraty transportu drogowego mogą otrzymywać prowizję od pobranych kar, a urzędy celno-skarbowe także od określonych opłat za zezwolenia drogowe. W takim przypadku prowizja nie jest wynagrodzeniem umownym, lecz ustawowo określonym dochodem związanym z realizacją zadań publicznych.