Prawo właściwe

Prawo właściwe to system prawny, który należy zastosować do oceny określonego stosunku prawnego, zdarzenia albo czynności. Wskazuje ono, według jakich przepisów ustala się prawa i obowiązki stron, ważność czynności, skutki prawne zdarzenia oraz sposób rozstrzygania określonych kwestii. Termin ten ma szczególne znaczenie w sprawach zawierających element zagraniczny, gdy mogą być brane pod uwagę przepisy więcej niż jednego państwa.

Prawo właściwe ustala się przede wszystkim na podstawie norm kolizyjnych. Mogą one wskazywać prawo związane z określonym łącznikiem, na przykład z miejscem położenia nieruchomości, siedzibą lub miejscem zamieszkania osoby, miejscem dokonania czynności albo miejscem wykonania zobowiązania. W niektórych dziedzinach strony mogą wybrać prawo właściwe dla swojego stosunku, zwłaszcza dla umowy, w granicach określonych przez przepisy. Jeżeli państwo ma kilka systemów prawnych, przepisy mogą określać, który z nich należy zastosować.

Prawo właściwe należy odróżnić od:

• właściwości sądu, która wskazuje organ uprawniony do rozpoznania sprawy,
• prawa obowiązującego w państwie sądu, ponieważ sąd może stosować również prawo obce,
• przepisów postępowania, które co do zasady podlegają prawu państwa prowadzącego postępowanie.

Wybór prawa właściwego może dotyczyć między innymi zdolności osób fizycznych i podmiotów zagranicznych, przedstawicielstwa, umów, dziedziczenia, praw do nieruchomości i praw wpisanych do rejestrów, stosunków pracowniczych, niewypłacalności oraz transgranicznych reorganizacji spółek. W sprawach spadkowych i innych sprawach transgranicznych zastosowanie mogą mieć także przepisy prawa Unii Europejskiej oraz umowy międzynarodowe, które określają własne zasady ustalania prawa właściwego.

Ustalenie tego prawa ma praktyczne znaczenie, ponieważ przepisy różnych państw mogą odmiennie regulować tę samą kwestię. Zastosowanie prawa właściwego może decydować między innymi o istnieniu i zakresie odpowiedzialności, skuteczności czynności prawnej, kolejności zaspokojenia wierzycieli albo uznaniu skutków czynności dokonanej za granicą. W pewnych sytuacjach zastosowanie prawa obcego może być ograniczone przez bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa państwa, w którym sprawa jest rozpoznawana.