Prawo Unii Europejskiej

Prawo Unii Europejskiej to ogół norm prawnych tworzących odrębny, wspólny porządek prawny państw członkowskich Unii Europejskiej. Reguluje funkcjonowanie Unii, zakres jej kompetencji oraz prawa i obowiązki państw członkowskich, przedsiębiorców, organów publicznych i osób fizycznych. W polskim systemie prawnym jest uwzględniane przy stanowieniu, wykładni i stosowaniu przepisów krajowych w dziedzinach objętych kompetencjami Unii.

Źródła prawa Unii Europejskiej obejmują w szczególności:

• prawo pierwotne, wynikające z traktatów i zasad ustrojowych Unii,
• prawo wtórne, w tym rozporządzenia, dyrektywy i decyzje,
• ogólne zasady prawa oraz orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Rozporządzenia co do zasady obowiązują bezpośrednio w państwach członkowskich. Dyrektywy wyznaczają cele i wymagają ich wdrożenia do prawa krajowego, natomiast decyzje wiążą podmioty, do których są skierowane. Zalecenia i opinie nie mają takiego samego wiążącego charakteru, ale mogą mieć znaczenie interpretacyjne lub praktyczne.

Istotną cechą prawa Unii Europejskiej jest jego pierwszeństwo stosowania w razie kolizji z przepisem krajowym, w zakresie regulowanym przez prawo Unii. Organy administracji i sądy krajowe stosują przepisy unijne oraz zapewniają ich skuteczność, a w określonych sytuacjach mogą uwzględniać także prawa przyznane jednostkom bezpośrednio.

Prawo Unii Europejskiej występuje między innymi w regulacjach dotyczących rynku wewnętrznego, konkurencji i pomocy publicznej, ochrony konsumentów, środowiska i gospodarki wodnej, współpracy administracyjnej, postępowań cywilnych i spraw rodzinnych. W przepisach krajowych odwołanie do tego prawa może określać warunki udzielenia pomocy, wymagania środowiskowe, zasady współpracy z organami innych państw członkowskich albo obowiązek uwzględnienia wspólnych standardów.