Prawo podatkowe

Prawo podatkowe to ogół norm prawnych regulujących ustanawianie, wymiar, pobór i kontrolę podatków oraz innych danin publicznych o podobnym charakterze. Określa ono w szczególności, kto jest podatnikiem, płatnikiem lub inkasentem, jakie zdarzenia powodują powstanie obowiązku podatkowego, jak ustala się wysokość należności oraz w jakich terminach i formie należy ją wykonać. Reguluje także uprawnienia i obowiązki organów podatkowych oraz środki ochrony przysługujące podmiotom obciążonym obowiązkami podatkowymi.

Jest to dziedzina prawa publicznego, ponieważ stosunki podatkowe opierają się na władczym działaniu państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Podatek jest świadczeniem przymusowym, pieniężnym i co do zasady bezzwrotnym, a jego nałożenie i pobór muszą wynikać z przepisów prawa. Organy podatkowe są związane tymi przepisami, a postępowanie podatkowe powinno przebiegać według określonych zasad proceduralnych.

W prawie podatkowym wyróżnia się między innymi:

• prawo materialne, które określa konstrukcję podatków, obowiązki podatników i zasady odpowiedzialności,
• prawo formalne, dotyczące postępowania, kontroli, wydawania decyzji, interpretacji i zaskarżania rozstrzygnięć,
• przepisy dotyczące podatków bezpośrednich, związanych przede wszystkim z dochodem lub majątkiem, oraz pośrednich, uwzględnianych w obrocie towarami i usługami.

Prawo podatkowe obejmuje również regulacje dotyczące ewidencji i identyfikacji podatników i płatników, sukcesji praw i obowiązków podatkowych przy przekształceniach podmiotów, przeciwdziałania uzyskiwaniu sztucznych korzyści podatkowych oraz odpowiedzialności za niewykonanie obowiązków. Jego przepisy występują w wielu ustawach, a Ordynacja podatkowa zawiera podstawowe regulacje ogólne dotyczące stosowania i wykonywania zobowiązań podatkowych.

Znaczenie praktyczne prawa podatkowego polega na tym, że wpływa ono na sytuację osób fizycznych, przedsiębiorców, osób prawnych i innych jednostek. Wyznacza wysokość obciążeń publicznych, sposób ich rozliczania oraz konsekwencje opóźnień, błędów lub naruszeń obowiązków.