Prawo odwołania

Prawo odwołania to uprawnienie do zakwestionowania rozstrzygnięcia organu, sądu, komisji albo innego uprawnionego podmiotu i żądania jego zmiany, uchylenia lub ponownego rozpoznania sprawy. W postępowaniu prawnym jest zwykle realizowane przez wniesienie odwołania w określonej formie, przez osobę uprawnioną i w przewidzianym terminie.

Prawo odwołania może przysługiwać stronie postępowania, pracownikowi, osobie podlegającej ocenie komisji albo innemu podmiotowi wskazanemu w przepisach. Zakres tego prawa zależy od rodzaju sprawy. Odwołanie może być kierowane do organu wyższego stopnia, właściwej komisji, sądu albo innego organu kontrolnego. W niektórych postępowaniach wnosi się je za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżone rozstrzygnięcie. Organ ten może niekiedy uwzględnić odwołanie i wydać nowe rozstrzygnięcie, jeżeli spełnione są wymagane warunki.

Najważniejsze cechy prawa odwołania to:

• możliwość kontroli rozstrzygnięcia przez inny organ lub sąd,
• związanie odwołania terminem, wymaganiami formalnymi i zakresem zaskarżenia,
• możliwość żądania zmiany, uchylenia albo ponownego rozpoznania sprawy,
• skutki określone w przepisach szczególnych, w tym wpływ odwołania na wykonanie rozstrzygnięcia.

Prawo odwołania występuje między innymi w postępowaniu administracyjnym, podatkowym, pracowniczym, dyscyplinarnym oraz w postępowaniach dotyczących orzeczeń komisji lekarskich i dyscyplinarnych. Kodeks postępowania administracyjnego oraz Ordynacja podatkowa przewidują także ochronę strony przed negatywnymi skutkami błędnego albo niepełnego pouczenia o prawie odwołania. Nie jest przy tym tym samym co żądanie uzupełnienia lub sprostowania decyzji, które dotyczy usunięcia określonych braków albo omyłek w rozstrzygnięciu.

W prawie spółek określenie prawo odwołania może mieć także znaczenie ustrojowe. Oznacza wtedy uprawnienie do odwołania członka organu spółki, na przykład członka zarządu. Jest to inne znaczenie niż procesowe prawo zaskarżenia decyzji lub orzeczenia. W praktyce prawidłowe ustalenie rodzaju odwołania ma znaczenie dla wskazania właściwego organu, terminu, sposobu wniesienia oraz skutków dokonanej czynności.