Prawa specjalne

„Prawa specjalne” to szczególne uprawnienia dotyczące prowadzenia określonego rodzaju działalności, które wpływają na warunki konkurencji między przedsiębiorcami. Pojęcie to jest zdefiniowane w ustawie o przejrzystości stosunków finansowych pomiędzy organami publicznymi a przedsiębiorcami publicznymi oraz o przejrzystości finansowej niektórych przedsiębiorców.

Za prawa specjalne uznaje się prawa, które:

• wynikają bezpośrednio z przepisów prawa albo zostały przyznane przez organy publiczne,
• przysługują określonej liczbie przedsiębiorców,
• zostały przyznane niezgodnie z zasadami obiektywizmu, proporcjonalności i niedyskryminacji,
• wywołują określony skutek na wyznaczonym obszarze geograficznym.

Skutek ten może polegać na ograniczeniu liczby przedsiębiorców uprawnionych do wykonywania danego rodzaju działalności do co najmniej dwóch. Inną możliwością jest wskazanie co najmniej dwóch konkurujących przedsiębiorców jako uprawnionych do prowadzenia takiej działalności. Prawa specjalne występują także wtedy, gdy co najmniej jeden przedsiębiorca zostaje w szczególny sposób uprzywilejowany, a w konsekwencji na danym obszarze powstają odmienne warunki konkurencji dla niego i dla jego konkurentów.

Istotne są zatem nie tylko same uprawnienia, lecz także sposób ich ustanowienia, krąg przedsiębiorców, których dotyczą, obszar geograficzny oraz wpływ na rywalizację rynkową. Nie każde szczególne uprawnienie będzie więc prawem specjalnym w rozumieniu ustawy. Musi ono dodatkowo prowadzić do ograniczenia dostępu do działalności albo do uprzywilejowania wybranych przedsiębiorców w sposób naruszający wskazane zasady.

W praktyce definicja służy identyfikowaniu sytuacji, w których decyzje organów publicznych lub przepisy prawa różnicują pozycję przedsiębiorców i mogą zakłócać przejrzystość stosunków finansowych oraz warunki konkurencji. Ma znaczenie przy ocenie, czy określone przedsiębiorstwo korzysta z uprzywilejowania, które powinno zostać uwzględnione w stosowaniu przepisów ustawy.