Pozycja dominująca

Pozycja dominująca to siła rynkowa przedsiębiorcy, która umożliwia mu działanie w znacznym zakresie niezależnie od konkurentów, kontrahentów i konsumentów, a tym samym ograniczanie skutecznej konkurencji na rynku właściwym. Nie oznacza ona całkowitego braku konkurencji ani automatycznie monopolu. Ocenia się ją w odniesieniu do konkretnego rynku, określonego zarówno pod względem oferowanych towarów lub usług, jak i obszaru geograficznego.

Przy ustalaniu pozycji dominującej bierze się pod uwagę przede wszystkim udział przedsiębiorcy w rynku, siłę i liczbę konkurentów, bariery wejścia na rynek, przewagę technologiczną lub finansową, dostęp do kluczowych zasobów oraz możliwość wywierania wpływu na warunki sprzedaży. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów wprowadza domniemanie, że przedsiębiorca zajmuje pozycję dominującą, gdy jego udział w rynku właściwym przekracza 40 procent. Domniemanie to może zostać podważone przez wykazanie, że mimo takiego udziału przedsiębiorca nie ma rzeczywistej przewagi pozwalającej działać niezależnie od innych uczestników rynku.

Samo posiadanie pozycji dominującej jest zgodne z prawem. Zakazane jest natomiast jej nadużywanie, przykładowo przez narzucanie nieuczciwych cen lub warunków umów, ograniczanie produkcji albo dostępu do rynku, stosowanie nieuzasadnionych warunków wobec różnych kontrahentów czy uzależnianie zawarcia umowy od przyjęcia dodatkowych świadczeń. Ocena, czy doszło do nadużycia, zależy od okoliczności konkretnej sprawy.

Pojęcie ma znaczenie przede wszystkim w prawie ochrony konkurencji, w tym przy kontroli koncentracji przedsiębiorców. Organ ocenia wówczas, czy transakcja może istotnie ograniczyć konkurencję, zwłaszcza przez powstanie lub umocnienie pozycji dominującej. Termin występuje także w Kodeksie spółek handlowych, w związku z obowiązkami informacyjnymi spółki akcyjnej dotyczącymi uzyskania albo utraty takiej pozycji.