Pouczenie

Pouczenie to informacja przekazywana uczestnikowi postępowania przez sąd, organ administracji publicznej, prokuratora albo inny uprawniony organ o przysługujących mu prawach, ciążących na nim obowiązkach oraz skutkach określonego działania lub zaniechania. Jego celem jest umożliwienie świadomego udziału w postępowaniu i prawidłowego korzystania z uprawnień procesowych.

Pouczenie może stanowić część decyzji, postanowienia, wezwania, zawiadomienia lub protokołu, a niekiedy jest doręczane jako odrębny dokument. Najczęściej obejmuje informacje o:

• możliwości wniesienia odwołania, zażalenia, skargi, sprzeciwu albo innego środka zaskarżenia,
• terminie, sposobie i miejscu dokonania czynności,
• wymaganiach formalnych pisma oraz skutkach ich nieuzupełnienia,
• prawie do składania wyjaśnień, odmowy odpowiedzi, zgłaszania wniosków dowodowych lub przeglądania akt,
• konsekwencjach niewykonania obowiązku albo niedochowania terminu.

Zakres i forma pouczenia zależą od rodzaju postępowania oraz statusu osoby, której jest udzielane. W postępowaniu administracyjnym pouczenie może dotyczyć między innymi usunięcia braków podania, zaskarżenia postanowienia lub dalszego toku sprawy. W postępowaniu karnym odnosi się przede wszystkim do praw oskarżonego, podejrzanego, pokrzywdzonego albo innego uczestnika, w tym do prawa do składania wyjaśnień i odmowy odpowiedzi. W postępowaniu cywilnym szczególne znaczenie ma pouczanie strony działającej bez profesjonalnego pełnomocnika o sposobie i terminach podejmowania czynności procesowych. Pouczenia występują również w postępowaniu wykonawczym, upadłościowym i karnym skarbowym.

Pouczenie nie jest uzasadnieniem rozstrzygnięcia. Nie wyjaśnia zasadniczo, dlaczego organ lub sąd rozstrzygnął sprawę w określony sposób, lecz wskazuje, co uczestnik może lub powinien zrobić dalej. Brak pouczenia, jego niepełność albo nieprawidłowa treść może wywoływać skutki określone w przepisach, zwłaszcza dotyczące rozpoczęcia lub przywrócenia terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Skutki te nie są jednakowe w każdym postępowaniu.