Postępowanie wywłaszczeniowe

Postępowanie wywłaszczeniowe to szczególny rodzaj postępowania administracyjnego, którego celem jest pozbawienie właściciela prawa własności nieruchomości albo ograniczenie tego prawa, a także pozbawienie lub ograniczenie innych praw do nieruchomości, gdy jest to konieczne do realizacji celu publicznego. Wywłaszczenie ma charakter wyjątkowy, ponieważ następuje niezależnie od woli osoby uprawnionej i może być przeprowadzone tylko na zasadach określonych w przepisach.

Co do zasady wywłaszczenie jest dopuszczalne wtedy, gdy nieruchomości lub praw do niej nie można nabyć w drodze umowy. Przed wszczęciem postępowania prowadzi się rokowania z właścicielem lub inną osobą uprawnioną. Zamiar wywłaszczenia podlega także publicznemu ogłoszeniu. Brak porozumienia albo brak reakcji uprawnionych może prowadzić do rozpoczęcia postępowania administracyjnego.

Postępowanie obejmuje ustalenie stanu prawnego nieruchomości, jej przeznaczenia oraz przesłanek realizacji celu publicznego. W jego toku przeprowadza się rozprawę administracyjną, z wyjątkiem sytuacji dotyczących nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym. W tym postępowaniu nie stosuje się przepisów o ugodzie administracyjnej. Organ administracji bada również, komu przysługują prawa do nieruchomości i jaki zakres ingerencji jest niezbędny do realizacji celu publicznego.

Zakończeniem postępowania jest decyzja administracyjna określająca wywłaszczaną nieruchomość lub ograniczająca określone prawa. Decyzja wiąże się z obowiązkiem ustalenia i wypłaty odszkodowania odpowiadającego wartości odebranego prawa. W określonych przypadkach realizacja celu publicznego może rozpocząć się jeszcze przed zakończeniem postępowania. Wówczas starosta może wydać decyzję o nabyciu praw na rzecz Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego za odszkodowaniem, wyznaczając wcześniej termin na zawarcie umowy. Jeżeli umowa nie zostanie zawarta, odszkodowanie ustala się w decyzji na zasadach przewidzianych dla wywłaszczenia.

Postępowanie wywłaszczeniowe łączy więc ochronę interesu publicznego z gwarancją ochrony praw majątkowych osób, których nieruchomości lub prawa zostają objęte ingerencją administracji.