Postępowanie urzędowe

Postępowanie urzędowe to sformalizowany tok czynności podejmowanych przez organ administracji publicznej, sąd albo inny uprawniony organ w celu rozpoznania i rozstrzygnięcia określonej sprawy. Termin ten ma charakter ogólny i nie oznacza jednego, jednolicie uregulowanego rodzaju postępowania. Jego zasady zależą od dziedziny prawa, właściwości organu oraz przedmiotu sprawy.

Postępowanie może zostać wszczęte z urzędu, czyli z inicjatywy organu, albo na wniosek osoby zainteresowanej. Wszczęcie z urzędu jest dopuszczalne wtedy, gdy przepisy nakładają na organ obowiązek działania albo przyznają mu takie uprawnienie. W toku postępowania organ ustala stan faktyczny, gromadzi i ocenia dowody, zawiadamia osoby uczestniczące w sprawie, umożliwia im przedstawianie stanowiska, a następnie wydaje rozstrzygnięcie, na przykład decyzję, postanowienie albo orzeczenie. W określonych sytuacjach postępowanie może zostać zawieszone, wznowione, podjęte po wcześniejszym umorzeniu albo zakończone bez rozstrzygnięcia co do istoty sprawy.

W prawie administracyjnym postępowanie urzędowe służy między innymi wydawaniu decyzji, nakładaniu obowiązków, prowadzeniu kontroli oraz rozpatrywaniu odwołań i sprzeciwów. W prawie podatkowym dotyczy ustalania lub określania zobowiązań podatkowych oraz zawiadamiania następców prawnych o sprawach związanych z podatkami. W prawie budowlanym i ochrony środowiska może prowadzić do nałożenia obowiązku wykonania badań, przeprowadzenia remediacji, przedłożenia wyników pomiarów albo legalizacji obiektu.

Określenie to może odnosić się również do postępowań sądowych, w tym cywilnych i karnych, w których sąd podejmuje czynności z urzędu, zabezpiecza dowody, rozstrzyga o podjęciu postępowania lub wykonuje inne czynności przewidziane przepisami. Znaczenie praktyczne postępowania urzędowego polega na zapewnieniu określonego trybu działania organu, ochronie praw uczestników oraz umożliwieniu kontroli rozstrzygnięcia, w szczególności w drodze odwołania lub innego środka zaskarżenia.