Art. 138 Kodeksu karnego skarbowego (KKS) reguluje zasady nakładania kar grzywny w postępowaniu mandatowym. Przepis ten jest istotny z punktu widzenia praktyki stosowania prawa karnego skarbowego, ponieważ określa procedurę, która umożliwia szybkie i efektywne ukaranie sprawców drobnych przestępstw skarbowych.

### § 1. Formy mandatu karnego

Art. 138 § 1 KKS przewiduje dwie formy mandatu karnego:
1. **Mandat karny wydany po uiszczeniu kary grzywny** - jest to mandat, który zostaje wydany ukaranemu po tym, jak uiści on karę grzywny bezpośrednio upoważnionemu podmiotowi, który nałożył tę karę.
2. **Mandat karny kredytowany** - jest to mandat wydawany za potwierdzeniem odbioru przez ukaranego, który zobowiązany jest do uiszczenia kary grzywny w określonym terminie.

### § 2. Osoby podlegające mandatowi karnemu

Mandat karny, o którym mowa w § 1 pkt 1, może być nałożony jedynie na osoby:
- czasowo przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
- niemające stałego miejsca zamieszkania lub stałego miejsca pobytu.

Przepis ten ma na celu ułatwienie egzekwowania kar grzywny od osób, które mogą być trudne do zlokalizowania po opuszczeniu terytorium Polski.

### § 3. Stosowanie przepisów do osób stale przebywających w Polsce

Przepis § 2 stosuje się odpowiednio do osób stale przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które czasowo opuszczają to terytorium. Oznacza to, że osoby te również mogą być ukarane mandatem karnym wydanym po uiszczeniu kary grzywny, jeśli opuszczają Polskę na krótki okres.

### § 4. Prawomocność mandatu karnego

Mandat karny staje się prawomocny w momencie:
- uiszczenia kary grzywny upoważnionemu podmiotowi (w przypadku mandatu wydanego po uiszczeniu kary),
- pokwitowania odbioru mandatu przez ukaranego (w przypadku mandatu kredytowanego).

### § 5. Pouczenie w mandacie kredytowanym

Mandat karny kredytowany musi zawierać pouczenie o obowiązku uiszczenia nałożonej kary grzywny w terminie 7 dni od daty przyjęcia mandatu oraz o skutkach jej nieuiszczenia w tym terminie. Pouczenie to jest istotne z punktu widzenia ochrony praw ukaranego, ponieważ informuje go o konsekwencjach niewywiązania się z obowiązku zapłaty grzywny.

### Podsumowanie

Art. 138 KKS wprowadza klarowne zasady dotyczące nakładania kar grzywny w postępowaniu mandatowym, co ma na celu usprawnienie procesu karania za drobne przestępstwa skarbowe. Przepis ten uwzględnia różne sytuacje życiowe ukaranych, takie jak czasowy pobyt na terytorium Polski czy brak stałego miejsca zamieszkania, co pozwala na skuteczniejsze egzekwowanie kar. Jednocześnie zapewnia on odpowiednie pouczenia dla ukaranych, co jest istotne z punktu widzenia ochrony ich praw.

Kodeks karny skarbowy

Jeżeli w postępowaniu grupowym wszczętym przez podmiot upoważniony sąd prawomocnie nakaże ujawnienie albo wydanie środka dowodowego, takie postanowienie może być bezpośrednio wykorzystane przeciwko osobie lub podmiotowi zobowiązanemu do wykonania tego nakazu. Ma ono status tytułu wykonawczego, czyli dokumentu pozwalającego na przymusowe dochodzenie realizacji obowiązku wyjawienia lub wydania dowodu.

o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym

Przepis dotyczy powództwa grupowego, którego celem jest stwierdzenie, że stosowano praktyki naruszające ogólne interesy konsumentów. W takim postępowaniu podmiot upoważniony nie musi udowadniać, że konsumenci ponieśli szkodę. Nie musi także wykazywać winy pozwanego. Regulacja ogranicza więc zakres faktów, które trzeba udowodnić w tego rodzaju sprawie, ale dotyczy tylko wskazanego rodzaju powództwa.

Przepis oznacza, że w sprawach dotyczących praktyk naruszających ogólne interesy konsumentów konsument, który korzysta z powództwa grupowego prowadzonego przez podmiot upoważniony, ponosi z tego tytułu tylko opłatę wskazaną w art. 5a ust. 1. Jest ona jedynym kosztem związanym z wytoczeniem i prowadzeniem takiego powództwa przez ten podmiot. Przepis nie określa wysokości opłaty.

Jeżeli w postępowaniu grupowym powodem jest Rzecznik Finansowy albo podmiot upoważniony, art. 8 i art. 9 nie mają zastosowania. Oznacza to, że w takim przypadku nie stosuje się zasad wynikających z tych przepisów. Przepis ustanawia więc szczególne rozwiązanie zależne od tego, kto występuje jako powód w postępowaniu grupowym.

Jeżeli kontrolę przeprowadza podmiot upoważniony na podstawie wskazanego przepisu ustawy, musi przekazać Prezesowi Urzędu kopię sporządzonego protokołu. Obowiązek ten powstaje po podpisaniu protokołu. Przekazanie powinno nastąpić niezwłocznie, a w każdym razie najpóźniej w ciągu 7 dni od dnia podpisania dokumentu. Przepis określa więc zarówno adresata kopii protokołu, jak i ostateczny termin jej przekazania.

w sprawie kontroli przestrzegania przepisów oraz decyzji z zakresu lotnictwa cywilnego

Kontrola nie może być przeprowadzona przez dowolną osobę. Zajmują się nią pracownicy Urzędu, którzy otrzymali odpowiednie upoważnienie, a także inne osoby mające takie upoważnienie. Przepis dopuszcza również prowadzenie kontroli przez podmioty wskazane w ustawie, do których odsyła regulacja. O tym, kto może kontrolować, decyduje więc upoważnienie albo status podmiotu określony w ustawie.

Przepis określa, kiedy koła, pasy i kamizelki ratunkowe mogą być uznane za spełniające wymagania bezpieczeństwa. Muszą mieć ważne atesty. Jeżeli którykolwiek z tych środków został naprawiony, nie wystarczy samo posiadanie atestu: trzeba poddać go przeglądowi technicznemu. Taki przegląd może wykonać wyłącznie podmiot upoważniony. Regulacja łączy więc bezpieczeństwo wyposażenia zarówno z potwierdzeniem spełniania wymagań, jak i kontrolą po naprawie.

Podmiot upoważniony

Podmiot upoważniony w przepisach

Kodeks karny skarbowy1 przepis

o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym4 przepisy

w sprawie kontroli przestrzegania przepisów oraz decyzji z zakresu lotnictwa cywilnego2 przepisy

w sprawie wymagań technicznych i wyposażenia statków żeglugi śródlądowej oraz upoważniania podmiotów do wykonywania przeglądów technicznych statków1 przepis