Pochodne instrumenty finansowe

Pochodne instrumenty finansowe to, w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, określona ustawowo grupa instrumentów finansowych. Ich zakres nie wynika wyłącznie z potocznego rozumienia pojęcia „instrument pochodny”, lecz z odesłania do przepisów ustawy o obrocie instrumentami finansowymi. O zakwalifikowaniu danego instrumentu do tej kategorii decyduje więc to, czy został wymieniony w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c-i tej ustawy.

Najważniejsze elementy definicji:

• chodzi o instrument finansowy, a nie dowolną umowę lub prawo majątkowe;
• instrument musi należeć do zakresu wskazanego w konkretnych jednostkach redakcyjnych ustawy o obrocie instrumentami finansowymi;
• katalog obejmuje pozycje oznaczone literami od c do i, dlatego dla ustalenia znaczenia tego hasła konieczne jest sięgnięcie do przepisów, do których odsyła ustawa podatkowa.

Definicja ma charakter odsyłający. Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych nie opisuje samodzielnie cech każdego z objętych nią instrumentów, lecz przyjmuje ich klasyfikację z przepisów regulujących obrót instrumentami finansowymi. Dzięki temu to samo pojęcie może być stosowane w sposób spójny na gruncie prawa podatkowego i regulacji rynku finansowego.

W praktyce znaczenie tego hasła polega na tym, że pozwala ustalić, czy określony produkt lub kontrakt należy traktować jako pochodny instrument finansowy dla celów podatku dochodowego od osób fizycznych. Taka kwalifikacja może mieć wpływ na zastosowanie przepisów dotyczących rozliczania przychodów, kosztów lub innych skutków podatkowych związanych z takim instrumentem. Samo określenie nie przesądza jednak o wyniku konkretnego rozliczenia. Wymaga ono także uwzględnienia pozostałych warunków przewidzianych w przepisach podatkowych oraz rzeczywistej konstrukcji danego instrumentu. Terminu używa się również w przepisach regulujących obrót instrumentami finansowymi, ponieważ to właśnie z tej dziedziny pochodzi zakres znaczeniowy odesłania.