Piecza zastępcza

Piecza zastępcza to przewidziana w polskim prawie forma czasowej opieki nad dzieckiem, które nie może pozostawać pod pieczą rodziców lub innych osób sprawujących nad nim władzę rodzicielską. Jej celem jest zapewnienie dziecku bezpieczeństwa, utrzymania, wychowania, kształcenia oraz zaspokojenia jego potrzeb emocjonalnych i zdrowotnych, a także stworzenie warunków do powrotu do rodziny, przysposobienia albo przygotowania do samodzielnego życia.

Objęcie dziecka pieczą zastępczą następuje przede wszystkim na podstawie orzeczenia sądu opiekuńczego. W sytuacjach nagłych dziecko może zostać umieszczone w pieczy bez wcześniejszego orzeczenia, jednak sąd powinien wtedy niezwłocznie podjąć odpowiednie postępowanie i okresowo oceniać sytuację dziecka. Piecza zastępcza może być również ustanowiona w związku z orzeczeniem lub decyzją właściwego organu innego państwa, po przeprowadzeniu postępowania przewidzianego w przepisach.

Wyróżnia się dwie podstawowe formy pieczy zastępczej:

• pieczę rodzinną, sprawowaną przez rodzinę zastępczą spokrewnioną, niezawodową albo zawodową, w tym rodzinę pełniącą funkcję pogotowia rodzinnego lub specjalistyczną;
• pieczę instytucjonalną, wykonywaną między innymi przez placówki opiekuńczo-wychowawcze oraz inne wyspecjalizowane placówki przewidziane w przepisach.

Umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej nie oznacza automatycznie ustania władzy rodzicielskiej jego rodziców. Zakres ich praw i obowiązków może jednak zostać ograniczony, zawieszony albo wyłączony na podstawie odrębnego rozstrzygnięcia. Bieżące obowiązki i uprawnienia związane z opieką nad dzieckiem wykonują co do zasady rodzina zastępcza albo kierujący placówką, chyba że sąd postanowi inaczej.

Piecza zastępcza jest organizowana w ramach systemu wspierania rodziny i ma znaczenie także w sprawach dotyczących świadczeń, urlopów związanych z rodzicielstwem, postępowań rodzinnych i karnych oraz ustalania dalszej sytuacji prawnej dziecka. Szczególne zasady mogą dotyczyć dzieci z niepełnosprawnością lub wymagających specjalistycznej opieki.