Przepis określa zasady udostępniania obszaru parku narodowego, łącząc możliwość korzystania z parku z wymogiem ochrony jego przyrody. Udostępnianie jest dopuszczalne tylko w sposób, który nie wpłynie na nią negatywnie. W planie ochrony, a do czasu jego sporządzenia w zadaniach ochronnych, wskazuje się miejsca przeznaczone do udostępniania oraz maksymalną liczbę osób, które mogą jednocześnie w nich przebywać.

Za wstęp do parku lub na jego określone obszary, a także za udostępnianie parku lub jego części, mogą być pobierane opłaty. Ich wysokość ustala dyrektor parku narodowego. Opłata za jednorazowy wstęp nie może przekroczyć kwoty 6 zł, waloryzowanej o prognozowany średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, przyjęty w ustawie budżetowej. Opłatę uiszcza się przez zakup biletu jednorazowego albo wielokrotnego w miejscu poboru opłat lub przez wpłatę na rachunek bankowy parku.

Przepis przewiduje zwolnienia z opłat za wstęp, między innymi dla dzieci do 7 lat, osób prowadzących określone badania naukowe, uczniów i studentów odbywających uzgodnione zajęcia dydaktyczne, mieszkańców gmin położonych w granicach parku lub z nim graniczących, a także osób udających się na wyznaczone plaże lub do miejsc kultu religijnego. Zwolnienie obejmuje również członków rodziny wielodzietnej posiadających ważną „Kartę Dużej Rodziny”. Uczniowie i studenci, emeryci i renciści, osoby niepełnosprawne oraz żołnierze służby czynnej korzystają z opłaty w wysokości 50% ustalonej stawki, podobnie jak wskazane w przepisie osoby uczące się języka polskiego i przedmiotów związanych z polską kulturą. Minister właściwy do spraw środowiska określa parki lub ich obszary, w których pobiera się opłaty za wstęp.

o ochronie przyrody

https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2004/880/text/U/D20040880Lj.pdf

Art. 5 porządkuje podstawowe pojęcia używane w ustawie o ochronie przyrody. Ma charakter definicyjny, dlatego znaczenie wskazanych terminów powinno być ustalane zgodnie z ich treścią, a nie wyłącznie z potocznym rozumieniem.

Przepis szeroko określa „gatunek”, obejmując nim także niższe jednostki systematyczne, populacje oraz mieszańce w pierwszym lub drugim pokoleniu, z wyłączeniem form, ras i odmian udomowionych, hodowlanych lub uprawnych. Rozróżnia również gatunki będące przedmiotem zainteresowania Wspólnoty, gatunki o znaczeniu priorytetowym, gatunki obce oraz inwazyjne gatunki obce stwarzające zagrożenie dla Polski lub prawdopodobnie spełniające kryteria zagrożenia dla Unii.

Istotną grupę definicji tworzą pojęcia związane z obszarami Natura 2000, siedliskami, korytarzami ekologicznymi i integralnością obszaru. Przepis wyjaśnia także różnice między ochroną częściową, czynną, ścisłą, in situ, ex situ i krajobrazową. Określa znaczenie takich terminów jak „otulina”, „ostoja”, „ośrodek rehabilitacji zwierząt”, „azyl dla zwierząt”, „ogród botaniczny” i „ogród zoologiczny”.

Znaczenie praktyczne mają również definicje „okazu gatunku” i „pozyskiwania”, które obejmują nie tylko żywe organizmy, lecz także ich części, formy rozwojowe, produkty pochodne oraz określone sposoby zbioru lub chwytania. Przepis opisuje ponadto „siedlisko przyrodnicze”, „różnorodność biologiczną”, „krajobraz”, „punkt widokowy” i „przedpole ekspozycji”. Takie ujednolicenie terminologii wpływa na interpretację pozostałych przepisów ustawy i zakres stosowanych w nich obowiązków oraz form ochrony.

Przepis wskazuje formy, w jakich może być realizowana ochrona przyrody. Katalog obejmuje zarówno ochronę większych obszarów, jak i ochronę pojedynczych elementów przyrody oraz określonych gatunków. Wśród form wymieniono:

- parki narodowe i rezerwaty przyrody,
- parki krajobrazowe i obszary chronionego krajobrazu,
- obszary Natura 2000,
- pomniki przyrody,
- stanowiska dokumentacyjne,
- użytki ekologiczne,
- zespoły przyrodniczo-krajobrazowe,
- ochronę gatunkową roślin, zwierząt i grzybów.

Znaczenie przepisu polega na wyliczeniu podstawowych form ochrony przyrody. Obejmuje ono zarówno rozległe obszary, jak parki narodowe, parki krajobrazowe czy obszary Natura 2000, jak również mniejsze lub wyróżnione elementy środowiska, takie jak pomniki przyrody, stanowiska dokumentacyjne, użytki ekologiczne i zespoły przyrodniczo-krajobrazowe. Osobno wskazano ochronę gatunkową, która odnosi się do roślin, zwierząt i grzybów, a nie do wyodrębnionego obszaru.

Przepis przewiduje także możliwość tworzenia, w drodze porozumienia z sąsiednimi państwami, przygranicznych obszarów cennych pod względem przyrodniczym. Ich celem ma być wspólna ochrona. Rozwiązanie to pozwala objąć współpracą obszary położone przy granicy państwa, jeżeli ich wartości przyrodnicze uzasadniają ochronę prowadzoną wspólnie. Całość przepisu porządkuje więc katalog krajowych form ochrony oraz wskazuje szczególną możliwość ochrony przygranicznej.

Przepis określa podstawowe zadania parków narodowych oraz dopuszcza możliwość prowadzenia przez nie działalności gospodarczej. Użycie sformułowania „w szczególności” wskazuje, że wymienione zadania stanowią najważniejsze przykłady działalności parków, ale przepis nie ogranicza ich wyłącznie do tych trzech obszarów.

Do zadań parków narodowych należy przede wszystkim prowadzenie działań ochronnych w ekosystemach parku. Działania te mają zmierzać do realizacji celów, o których mowa w art. 8 ust. 2. Przepis wiąże więc ochronę ekosystemów z celami określonymi w innym wskazanym przepisie, nie opisując ich tutaj odrębnie.

Kolejnym zadaniem jest udostępnianie obszaru parku narodowego. Nie odbywa się ono w sposób dowolny, lecz na zasadach określonych w planie ochrony, o którym mowa w art. 18, lub w zadaniach ochronnych, o których mowa w art. 22, a także w zarządzeniach dyrektora parku narodowego. Oznacza to, że sposób korzystania z obszaru parku powinien uwzględniać dokumenty ochronne oraz zarządzenia dyrektora.

Parki narodowe prowadzą również działania związane z edukacją przyrodniczą. Przepis obejmuje zatem zarówno ochronę ekosystemów, jak i udostępnianie obszaru oraz przekazywanie wiedzy przyrodniczej.

Ustęp 2 przewiduje, że parki narodowe mogą wykonywać działalność gospodarczą. Jest ona dopuszczalna na zasadach określonych w przepisach Prawa przedsiębiorców, jednak z ograniczeniami wynikającymi z ustawy o ochronie przyrody. W praktyce przepis łączy więc realizację zadań ochronnych, edukacyjnych i związanych z udostępnianiem obszaru z możliwością prowadzenia działalności gospodarczej, podporządkowanej wskazanym zasadom i ograniczeniom.

Przepis określa, kto sprawuje nadzór nad działalnością parków narodowych oraz jakie działania obejmuje ten nadzór. Podmiotem odpowiedzialnym jest minister właściwy do spraw środowiska. Oznacza to, że nadzór został skupiony na poziomie organu właściwego do spraw środowiska, a nie pozostawiony wyłącznie dyrektorom poszczególnych parków narodowych.

W ramach nadzoru minister zatwierdza roczne zadania rzeczowe wynikające z planu ochrony, o którym mowa w art. 18, albo zadań ochronnych, o których mowa w art. 22. Przepis wymienia także kontrolę funkcjonowania parków narodowych, ich działalności gospodarczej oraz realizacji zadań. Kontrola obejmuje również wykonanie planów finansowych oraz działania dyrektora parku narodowego podejmowane jako organ ochrony przyrody. Zakres ten pokazuje, że nadzór dotyczy zarówno ochrony przyrody i bieżącej działalności parku, jak i jego gospodarki oraz finansów.

Użycie zwrotu „w szczególności” wskazuje, że wymienione rodzaje czynności przedstawiają podstawowy zakres nadzoru, ale przepis nie opisuje go jako zamkniętego wyłącznie do wskazanych działań. Jednocześnie ustęp 3 nakłada na ministra obowiązek sporządzania rocznych sprawozdań zbiorczych z działalności parków narodowych. Sprawozdania te powstają na podstawie sprawozdań dotyczących poszczególnych parków, które przedkładają ich dyrektorzy. Przepis tworzy więc także mechanizm okresowego zbierania informacji o działalności wszystkich parków narodowych i przedstawiania jej w ujęciu zbiorczym.

Parki narodowe

Parki narodowe w przepisach

o ochronie przyrody5 przepisów

w sprawie przetargów oraz rokowań na rozporządzanie nieruchomościami przez parki narodowe1 przepis