Państwowa jednostka budżetowa

Państwowa jednostka budżetowa to jednostka organizacyjna sektora finansów publicznych, która nie ma osobowości prawnej i jest finansowana bezpośrednio z budżetu państwa. Jej działalność opiera się na planie finansowym, a wydatki są pokrywane do wysokości określonej w tym planie. Uzyskiwane przez nią dochody co do zasady są odprowadzane na rachunek dochodów budżetu państwa.

Państwowe jednostki budżetowe tworzą, łączą i likwidują właściwe organy państwowe, w szczególności ministrowie, kierownicy urzędów centralnych i wojewodowie, a także inne organy wskazane w odrębnych przepisach. Jednostka może wykonywać zadania administracji publicznej, prowadzić obsługę organu państwa albo realizować wyspecjalizowane zadania publiczne. Przykładami są między innymi Polski Komitet Normalizacyjny, samorządowe kolegia odwoławcze oraz izby morskie, jeżeli przepisy szczególne nadają im taki status.

Najważniejsze cechy państwowej jednostki budżetowej to:

• brak odrębnej osobowości prawnej,
• finansowanie wydatków z budżetu państwa,
• obowiązek prowadzenia gospodarki finansowej według zatwierdzonego planu,
• co do zasady brak zatrzymywania własnych dochodów,
• podległość organowi, który ją utworzył, albo innemu właściwemu dysponentowi środków budżetowych.

Od tej zasady mogą wynikać szczególne rozwiązania. Przepisy mogą zezwalać na gromadzenie określonych dochodów na wydzielonym rachunku, zwłaszcza w związku z działalnością oświatową, albo regulować sposób przechowywania i oprocentowania środków. Państwowe jednostki budżetowe odróżnia się od samorządowych jednostek budżetowych, które są finansowane z budżetów jednostek samorządu terytorialnego.

Pojęcie ma znaczenie w prawie finansów publicznych, przepisach dotyczących ochrony środowiska, gospodarki wodnej i odpowiedzialności karnej skarbowej. Występuje także w ustawach określających ustrój i finansowanie konkretnych instytucji. Przepisy szczególne mogą przewidywać dla takich jednostek dofinansowanie z funduszy publicznych, szczególne zasady prowadzenia rachunków albo wyłączenie odpowiedzialności posiłkowej.