Ostoja

Ostoja to miejsce, którego warunki sprzyjają przetrwaniu roślin, zwierząt lub grzybów należących do gatunków rzadkich albo zagrożonych wyginięciem. Pojęcie to zostało zdefiniowane w ustawie „Ochrona przyrody” i służy opisaniu przestrzeni istotnych dla zachowania szczególnie cennych elementów świata przyrody.

Aby dane miejsce można było określić jako ostoję, muszą wystąpić łącznie podstawowe elementy tej definicji:

• jest to konkretne miejsce, czyli wyodrębniona przestrzeń, a nie samo występowanie określonego gatunku;
• miejsce zapewnia warunki sprzyjające egzystencji, a więc umożliwia bytowanie i przetrwanie organizmów;
• chodzi o rośliny, zwierzęta lub grzyby;
• organizmy te należą do gatunków rzadkich lub zagrożonych wyginięciem.

Ostoja nie jest więc nazwą każdego obszaru, na którym można znaleźć przedstawicieli danego gatunku. Znaczenie ma przede wszystkim to, czy panujące tam warunki mają wartość dla utrzymania gatunków wymagających szczególnej uwagi z powodu ich rzadkości albo ryzyka zaniku. Pojęcie odnosi się zarówno do miejsc ważnych dla roślin, jak i do przestrzeni, w których mogą przebywać zwierzęta lub grzyby.

W praktyce ustawowej wskazanie ostoi pomaga określić, jakie miejsca powinny być uwzględniane przy ochronie przyrody i ochronie gatunkowej. Ostoja może mieć znaczenie przy wyznaczaniu stref ochrony związanych z gatunkami zwierząt, roślin i grzybów. W przepisach dotyczących ochrony gatunkowej zwierząt pojęcie to występuje obok miejsc rozrodu i regularnego przebywania, natomiast regulacje dotyczące roślin i grzybów wiążą je z wykazami gatunków oraz wielkością stref ochrony. Dzięki temu ostoja jest nie tylko opisem przyrodniczych właściwości miejsca, lecz także pojęciem pomocnym przy ustalaniu zakresu ochrony konkretnych gatunków i ich siedlisk.