Osoby niezdolne do samodzielnej egzystencji

„Osoby niezdolne do samodzielnej egzystencji” to określenie używane w ustawie o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego. Obejmuje ono osoby, które spełniają co najmniej jedną z przewidzianych w ustawie alternatywnych przesłanek. Nie chodzi więc o jedną, jednolicie stwierdzaną cechę, lecz o kilka możliwych podstaw uznania danej osoby za należącą do tej kategorii.

Za osoby objęte tym pojęciem uznaje się:

• osoby całkowicie niezdolne do pracy i jednocześnie niezdolne do samodzielnej egzystencji, zgodnie z przepisami dotyczącymi emerytur i rent z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych;
• osoby posiadające znaczny stopień niepełnosprawności, ustalony na podstawie przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych;
• inwalidów I grupy, jeżeli orzeczenie, na podstawie którego zaliczono ich do tej grupy, nadal zachowuje moc.

Pierwsza przesłanka wymaga łącznego wystąpienia całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. Dwie pozostałe stanowią odrębne podstawy. Oznacza to, że spełnienie jednej z nich może wystarczyć do zakwalifikowania osoby do opisywanej kategorii, bez konieczności spełniania wszystkich pozostałych warunków.

Pojęcie ma w tej ustawie znaczenie przede wszystkim jako kryterium ustalania uprawnień do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego. Pozwala powiązać te uprawnienia z określonym statusem potwierdzonym na podstawie przepisów o ubezpieczeniach społecznych albo przepisów dotyczących niepełnosprawności. W praktyce istotne jest zatem nie tylko faktyczne funkcjonowanie osoby, lecz także to, czy należy ona do jednej z grup wskazanych w definicji oraz czy odpowiednie orzeczenie dotyczące I grupy inwalidzkiej nie utraciło mocy. Poza tą ustawą użyte w definicji odwołania mają znaczenie w ramach przepisów o emeryturach i rentach oraz o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych.