Osobiste stawiennictwo

Osobiste stawiennictwo oznacza obowiązek pojawienia się przez daną osobę, we wskazanym czasie i miejscu, przed sądem, organem administracji publicznej, organem podatkowym, komisją albo inną właściwą instytucją. Obowiązek ten ma charakter osobisty, dlatego co do zasady nie może zostać wykonany wyłącznie przez pełnomocnika lub inną osobę. Dotyczy osoby wezwanej, na przykład strony postępowania, świadka, biegłego, osoby składającej wyjaśnienia albo osoby poddawanej badaniu.

Zakres osobistego stawiennictwa zależy od podstawy prawnej i celu wezwania. Może ono służyć dokonaniu czynności procesowej, złożeniu zeznań lub wyjaśnień, udziałowi w posiedzeniu, mediacji albo przeprowadzeniu badań lekarskich i psychologicznych. W niektórych postępowaniach przepisy określają, że obowiązek dotyczy osób mieszkających lub przebywających na określonym obszarze, na przykład w danej gminie lub w gminie sąsiedniej.

Najważniejsze cechy osobistego stawiennictwa:

• wynika z przepisu prawa albo z formalnego wezwania uprawnionego organu;
• wskazuje osobę, termin, miejsce i cel obecności;
• może być wymagane niezależnie od ustanowienia pełnomocnika;
• nie zawsze oznacza konieczność aktywnego składania oświadczeń, ponieważ zakres obowiązku wynika z treści wezwania i rodzaju czynności.

Termin występuje w wielu dziedzinach prawa. W postępowaniu cywilnym może dotyczyć udziału stron w posiedzeniu przygotowawczym, mediacji lub przesłuchania, także w związku z zasadami przeprowadzania czynności na odległość. W postępowaniu administracyjnym i podatkowym wiąże się między innymi ze składaniem wyjaśnień lub zeznań. W sprawach karnych i sprawach o wykroczenia przepisy określają, kiedy obecność uczestnika jest obowiązkowa, a kiedy rozprawa może odbyć się bez jego udziału. W sprawach dotyczących zdolności do służby wojskowej osobiste stawiennictwo może służyć przeprowadzeniu wymaganych badań. Obowiązek stawienia się może również dotyczyć postępowań prowadzonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Niestawienie się może wywołać skutki przewidziane w przepisach właściwych dla danego postępowania, w tym skutki procesowe, konieczność ponownego wezwania albo zastosowanie określonych środków. Osobie, która stawiła się na wezwanie, przepisy mogą przyznawać zwrot kosztów podróży i innych należności, jeżeli spełni ona wymagane warunki.