Przepis wskazuje okresy, w których określone osoby fizyczne obowiązkowo podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu. Co do zasady ubezpieczenie rozpoczyna się wraz z powstaniem określonego statusu, rozpoczęciem pracy, działalności albo uzyskaniem prawa do świadczenia. Kończy się natomiast z dniem ustania tego statusu, zakończenia pracy lub działalności albo utraty prawa do danego świadczenia. Pracownik podlega ubezpieczeniom od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia jego ustania. Zleceniobiorca oraz osoba wykonująca pracę nakładczą są objęci ubezpieczeniami od dnia rozpoczęcia wykonywania umowy wskazanego w jej treści do dnia jej rozwiązania lub wygaśnięcia. Podobnie określono okresy ubezpieczenia osób współpracujących, członków spółdzielni, osób wykonujących pracę lub usługi w zamian za akcje prostej spółki akcyjnej oraz członków rad nadzorczych. Przepis obejmuje również osoby prowadzące pozarolniczą działalność i wspólników wskazanych spółek. W ich przypadku ubezpieczenie trwa odpowiednio od rozpoczęcia działalności albo uzyskania udziałów lub praw w spółce do zaprzestania działalności, wykreślenia spółki albo zbycia wszystkich udziałów lub ogółu praw i obowiązków. Wymieniono także między innymi posłów i senatorów, stypendystów, osoby bezrobotne, duchownych, żołnierzy niezawodowych, osoby na urlopach wychowawczych, doktorantów, słuchaczy Krajowej Szkoły Administracji Publicznej oraz małżonka Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Dla każdej z tych grup przepis określa początek i koniec ubezpieczenia, najczęściej przez odwołanie do uzyskania albo utraty określonego prawa, statusu lub funkcji.

o systemie ubezpieczeń społecznych

Ubezpieczonym jest osoba fizyczna, która podlega co najmniej jednemu ubezpieczeniu społecznemu wymienionemu w art. 1 ustawy. Płatnik składek to natomiast podmiot wskazany w przepisie jako odpowiedzialny za opłacanie składek za określone osoby. W niektórych przypadkach płatnik opłaca również składki za siebie. Najczęściej płatnikiem jest pracodawca w stosunku do pracowników oraz osób odbywających służbę zastępczą. Może nim być także jednostka organizacyjna albo osoba fizyczna, jeżeli łączy ją z inną osobą stosunek prawny uzasadniający objęcie ubezpieczeniami społecznymi. Przepis wskazuje również szczególne podmioty, między innymi jednostkę wypłacającą określone świadczenia, podmiot, na którego rzecz wykonywana jest odpłatna praca podczas pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania, a także osobę prowadzącą pozarolniczą działalność w stosunku do osób z nią współpracujących. Funkcję płatnika mogą pełnić także między innymi Kancelaria Sejmu wobec posłów i posłów do Parlamentu Europejskiego, Kancelaria Senatu wobec senatorów, właściwe podmioty wobec duchownych, żołnierzy i funkcjonariuszy, powiatowy urząd pracy, centrum integracji społecznej, Zakład oraz podmiot prowadzący szkołę doktorską wobec doktorantów otrzymujących stypendium. Przepis wymienia również podmioty wypłacające stypendia, świadczenia pielęgnacyjne, świadczenia szkoleniowe oraz stypendia związane ze szkoleniem, stażem lub przygotowaniem zawodowym. O tym, kto jest płatnikiem, decyduje więc rodzaj ubezpieczenia, status osoby oraz podmiot wypłacający dane świadczenie lub organizujący określoną aktywność.

Przepis wskazuje osoby, które co do zasady obowiązkowo podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeżeli wykonują określoną aktywność na obszarze Polski. Są to między innymi pracownicy, z wyjątkiem prokuratorów, osoby wykonujące pracę nakładczą, członkowie spółdzielni, zleceniobiorcy i osoby z nimi współpracujące, a także osoby prowadzące pozarolniczą działalność oraz osoby z nimi współpracujące. Obowiązek obejmuje również między innymi członków rad nadzorczych otrzymujących wynagrodzenie, duchownych, żołnierzy niezawodowych pełniących czynną służbę wojskową, osoby odbywające służbę zastępczą oraz małżonka Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis zastrzega, że należy uwzględnić także art. 8 i 9. Wymieniono również osoby pobierające określone świadczenia lub stypendia. Chodzi między innymi o stypendystów sportowych, doktorantów otrzymujących stypendium doktoranckie, osoby pobierające zasiłek dla bezrobotnych, świadczenie integracyjne albo stypendium związane ze szkoleniem, stażem lub przygotowaniem zawodowym dorosłych. Obowiązkowo ubezpieczeni są także pobierający stypendium w czasie studiów podyplomowych, osoby wykonujące odpłatną pracę podczas odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania, osoby na urlopach wychowawczych oraz osoby pobierające zasiłek macierzyński albo świadczenie w jego wysokości. Szczególne zasady dotyczą osób, które zrezygnowały z zatrudnienia, aby osobiście i bezpośrednio opiekować się długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny albo wspólnie niezamieszkującymi rodzicami lub rodzeństwem. W takich przypadkach zasady opłacania składek przez pomoc społeczną określają przepisy o pomocy społecznej. Za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna składkę opłaca wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Składka jest opłacana od podstawy odpowiadającej wysokości odpowiedniego świadczenia, przez okres potrzebny do uzyskania okresu ubezpieczenia wynoszącego 20 lat dla kobiety i 25 lat dla mężczyzny. Obowiązek ten nie powstaje, gdy osoba podlega ubezpieczeniu społecznemu z innego tytułu. Organ wypłacający świadczenie może zwrócić się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o informacje o przebiegu ubezpieczenia i okresie opłacania składek.

Przepis wyjaśnia, kogo na potrzeby ubezpieczeń społecznych uznaje się za pracownika. Co do zasady jest nim osoba zatrudniona na podstawie stosunku pracy. Tak samo traktuje się osobę, która zawarła z własnym pracodawcą umowę agencyjną, umowę zlecenia, umowę o świadczenie usług albo umowę o dzieło, jeżeli wykonuje pracę na rzecz tego pracodawcy. Jeżeli pracownik spełnia jednocześnie warunki uznania go za osobę współpracującą, stosuje się wobec niego tę drugą kategorię. Przepis wskazuje także inne grupy. Są to między innymi osoby wykonujące pracę nakładczą, członkowie określonych spółdzielni oraz osoby pracujące w spółdzielni lub jej gospodarstwie na zasadach wynagradzania właściwych dla członków. Za osoby prowadzące pozarolniczą działalność uznaje się między innymi przedsiębiorców, twórców, artystów, niektórych wspólników i osoby prowadzące szkoły lub inne placówki oświatowe. W tej kategorii mieszczą się również akcjonariusze prostej spółki akcyjnej wnoszący do niej wkład w postaci pracy lub usług. Wyłączono natomiast osobę fizyczną prowadzącą działalność wskazaną w przepisie dotyczącym działalności nierejestrowanej. Osobą współpracującą może być między innymi małżonek, dziecko, rodzic, macocha lub ojczym osoby prowadzącej działalność albo wykonującej umowę agencyjną lub zlecenia. Warunkiem jest wspólne gospodarstwo domowe i współpraca przy tej działalności lub umowie. Przepis definiuje również stypendystę sportowego, osobę duchowną oraz osobę pozostającą w stosunku służby. Uznanie działalności za twórczą lub artystyczną i ustalenie jej rozpoczęcia następuje w decyzji właściwej komisji.

Przy wykopie wąskoprzestrzennym osoby współpracujące z operatorem mogą przebywać tylko w tej jego części, która została zabezpieczona. Nie wolno im znajdować się w niezabezpieczonym fragmencie wykopu. W miejscu prowadzenia takich prac nie można jednocześnie wykonywać innych robót. Nie mogą tam także przebywać osoby, które nie są zatrudnione przy tych pracach. Zakaz dotyczy miejsca wykonywania wykopów.

Osoba współpracująca

Osoba współpracująca w przepisach

o systemie ubezpieczeń społecznych4 przepisy

w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas eksploatacji maszyn i innych urządzeń technicznych do robót ziemnych, budowlanych i drogowych1 przepis