Osoba trzecia

„Osoba trzecia” to określenie używane w polskim prawie wobec podmiotu, który nie jest bezpośrednią stroną danego stosunku prawnego, postępowania lub czynności, ale może pozostawać z nimi w związku albo odczuwać ich skutki. Nie jest to jednolita, ogólna kategoria z jednym zakresem praw i obowiązków. Znaczenie tego terminu zależy od dziedziny prawa oraz przepisu, w którym został użyty.

Osobą trzecią może być osoba fizyczna, osoba prawna albo inna jednostka, której przepisy przyznają określone uprawnienia lub nakładają obowiązki. Sam fakt, że podmiot nie jest stroną postępowania, nie oznacza więc, że pozostaje całkowicie poza sprawą. W szczególności jego prawa mogą być chronione przed skutkami czynności dokonanych przez inne osoby.

Termin występuje między innymi w:

• prawie cywilnym i postępowaniu cywilnym, gdzie może oznaczać podmiot, którego prawa są zagrożone skutkami egzekucji, zabezpieczenia lub czynności procesowych. Osoba trzecia może w określonych sytuacjach złożyć środek służący ochronie jej praw, a także otrzymać zwrot wydatków poniesionych w związku z czynnością sądu;
• prawie rzeczowym i nieruchomościach, gdzie rozstrzygnięcia dotyczące podziału, scalenia lub ujawnienia nowego stanu prawnego nie powinny naruszać praw osób trzecich, takich jak właściciele, wierzyciele lub osoby dysponujące innym prawem do nieruchomości;
• prawie podatkowym, w którym odpowiedzialność osoby trzeciej może dotyczyć zapłaty cudzych zaległości podatkowych. Powstaje ona wyłącznie w przypadkach i na zasadach określonych w przepisach, co do zasady na podstawie decyzji organu podatkowego;
• postępowaniu egzekucyjnym, gdzie osoba trzecia może władać rzeczą zajętą w egzekucji albo twierdzić, że przysługuje jej do niej prawo wyłączające możliwość prowadzenia egzekucji;
• prawie administracyjnym, budowlanym, wodnym i karnym wykonawczym, gdzie termin może odnosić się do podmiotów, których interesy, mienie lub bezpieczeństwo są chronione przed skutkami decyzji, kar, czynności technicznych albo wykonywania orzeczeń.

Ustalenie, kto jest osobą trzecią, zawsze wymaga odniesienia do konkretnego przepisu i rodzaju stosunku prawnego. Pozycja takiego podmiotu może obejmować zarówno ochronę jego praw, jak i szczególną odpowiedzialność lub obowiązek znoszenia określonych skutków prawnych.