Osoba małoletnia

Osoba małoletnia to osoba, która nie ukończyła 18 lat i nie uzyskała wcześniej pełnoletności w sposób przewidziany przez prawo. Co do zasady małoletnim jest więc dziecko lub nastolatek pozostający pod władzą rodzicielską, opieką albo kuratelą. Wyjątkowo osoba, która zawarła małżeństwo przed ukończeniem 18 lat, uzyskuje pełnoletność i nie traci jej wskutek późniejszego ustania lub unieważnienia małżeństwa.

Małoletność wpływa przede wszystkim na zakres zdolności do czynności prawnych oraz sposób ochrony praw i interesów danej osoby. W prawie cywilnym osoby, które nie ukończyły 13 lat, co do zasady nie mają zdolności do czynności prawnych, natomiast małoletni od 13 do 18 lat mają ją w ograniczonym zakresie. W wielu sprawach działają przez przedstawiciela ustawowego, jednak przepisy mogą przyznawać im możliwość samodzielnego działania, zwłaszcza gdy chodzi o ich osobę, codzienne sprawy lub czynności o niewielkim znaczeniu.

Pojęcie to występuje w szczególności w:

• prawie rodzinnym i opiekuńczym, gdzie dotyczy władzy rodzicielskiej, opieki, przysposobienia oraz czynności podejmowanych w imieniu małoletniego;
• postępowaniu cywilnym, w tym udziału małoletniego w sprawach dotyczących jego osoby i ochrony jego prywatności;
• prawie karnym wykonawczym, między innymi przy widzeniach małoletnich z osobami pozbawionymi wolności;
• prawie cywilnym, na przykład przy terminach przedawnienia roszczeń związanych ze szkodą wyrządzoną małoletniemu;
• przepisach dotyczących zdrowia publicznego, bezpieczeństwa imprez masowych, alkoholu i odpowiedzialności za wykroczenia.

Małoletniość nie oznacza całkowitego braku praw ani jednolitego zakresu ochrony we wszystkich dziedzinach. Konkretne przepisy mogą uzależniać uprawnienia i obowiązki od wieku, dojrzałości, rodzaju sprawy albo sytuacji rodzinnej. W praktyce status osoby małoletniej wiąże się z obowiązkiem uwzględniania jej dobra, zapewnieniem odpowiedniej opieki oraz szczególnymi zasadami udziału w postępowaniach i czynnościach urzędowych.