Przepis określa status, skład i zasady działania Kolegium Instytutu Pamięci. Kolegium jest tworzone w Instytucie Pamięci jako organ opiniodawczo-doradczy Prezesa Instytutu Pamięci w sprawach objętych zakresem działania Instytutu. Wykonuje również zadania i korzysta z kompetencji przewidzianych w ustawie.

Kolegium liczy dziewięciu członków. Dwóch powołuje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, pięciu Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, a dwóch Senat. Członkiem może zostać osoba mająca wyłącznie obywatelstwo polskie, wyróżniająca się wysokimi walorami moralnymi i posiadająca wiedzę przydatną w pracach Instytutu Pamięci. Przepis wyklucza osoby, które pełniły służbę, pracowały lub były współpracownikami organów bezpieczeństwa państwa wymienionych w art. 5, a także sędziów, którzy uchybili godności urzędu, naruszając zasadę niezawisłości sędziowskiej. Wyłączenie obejmuje również osoby, wobec których informacje o takich przesłankach znajdują się w określonych archiwach. Członek Kolegium nie może być pracownikiem ani prokuratorem Instytutu Pamięci ani świadczyć na jego rzecz innych usług na podstawie umowy cywilnoprawnej.

Kadencja Kolegium trwa 7 lat, a członek może pełnić funkcję najwyżej przez dwie kadencje. Członkostwo ustaje między innymi wskutek śmierci, rezygnacji, prawomocnego skazania za określone przestępstwo albo odwołania z przyczyn wskazanych w przepisie. W razie wcześniejszego ustania członkostwa właściwy organ powołuje nowego członka do końca trwającej kadencji. Członkom przysługuje miesięczna dieta, której wysokość określa Prezes Rady Ministrów w rozporządzeniu, z ustawowym ograniczeniem jej maksymalnej wysokości. Pierwsze posiedzenie zwołuje Marszałek Sejmu, a szczegółową organizację i tryb pracy Kolegium określa jego regulamin.

o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.

https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/1998/1016/text/U/D19981016Lj.pdf

Przepis określa dwa podstawowe elementy organizacji pracy Prezesa Instytutu Pamięci. Po pierwsze, wskazuje, że Prezes wykonuje swoje funkcje przy pomocy jednostek organizacyjnych Instytutu Pamięci wymienionych w art. 17. Oznacza to, że jednostki te stanowią zaplecze organizacyjne, za pośrednictwem którego Prezes realizuje powierzone mu funkcje. Przepis odsyła w tym zakresie do art. 17, nie wymieniając samodzielnie nazw ani zakresu działania poszczególnych jednostek.

Po drugie, regulacja przyznaje Prezesowi uprawnienie do powołania swoich zastępców. Liczba tych osób została ograniczona do maksymalnie trzech, co oznacza, że Prezes może powołać najwyżej trzech zastępców. Sformułowanie „nie więcej niż trzech” wyznacza górną granicę, ale nie wskazuje obowiązku powołania określonej liczby osób.

W praktyce przepis wyznacza więc podstawowe ramy wykonywania funkcji Prezesa: korzystanie z pomocy jednostek organizacyjnych oraz możliwość powołania ograniczonej liczby zastępców. Nie reguluje natomiast w tym miejscu procedury powoływania zastępców, ich zadań ani zasad współpracy z Prezesem. Nie określa także szczegółowo organizacji jednostek, do których odsyła. regulacja koncentruje się na podziale wsparcia organizacyjnego i ustaleniu maksymalnej liczby zastępców Prezesa.

Przepis określa podstawową strukturę organizacyjną Instytutu Pamięci, rozróżniając komórki działające w samym Instytucie, w jego oddziałach oraz w delegaturach. W centrali wskazano siedem jednostek: **Główną Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu**, Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa, Biuro Poszukiwań i Identyfikacji, Biuro Edukacji Narodowej, Biuro Badań Historycznych oraz Biuro Lustracyjne. Przepis wprowadza przy tym skróconą nazwę „Główna Komisja”, która może być używana w dalszych regulacjach.

W oddziałach działają oddziałowe komisje ścigania zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, określane jako „oddziałowe komisje”, a także oddziałowe biura lustracyjne. Ich strukturę mogą uzupełniać inne komórki organizacyjne, ale muszą one zostać wymienione w statucie Instytutu Pamięci. Odrębnie uregulowano delegatury, w których działają wydziały i referaty wskazane w tym statucie.

Znaczenie praktyczne przepisu polega na uporządkowaniu trzech poziomów organizacji: jednostek Instytutu, oddziałów i delegatur. Dzięki temu wiadomo, jakie rodzaje komórek przewidziano dla każdego z tych poziomów oraz gdzie należy szukać szczegółowego określenia dodatkowych jednostek działających w oddziałach i delegaturach. Przepis nie opisuje zadań poszczególnych komórek, lecz wskazuje ich miejsce w strukturze Instytutu.

Przepis określa zasady obsadzania stanowisk kierowniczych i prokuratorskich w strukturach Instytutu Pamięci oraz reguluje niektóre ograniczenia dotyczące pracowników. Prokuratorów Głównej Komisji, oddziałowych komisji, Biura Lustracyjnego i oddziałowych biur lustracyjnych powołuje Prokurator Generalny. Ich odwołanie następuje na wniosek Prezesa Instytutu Pamięci.

Dyrektorów komórek organizacyjnych wskazanych w art. 18 ust. 1 pkt 2-6, a także naczelników i kierowników komórek wymienionych w art. 18 ust. 2 pkt 3 i ust. 3, powołuje i odwołuje Prezes Instytutu Pamięci. Oddziałową komisją kieruje naczelnik, którego Prokurator Generalny powołuje spośród prokuratorów, na wniosek Prezesa Instytutu Pamięci. Analogiczne zasady dotyczą naczelnika oddziałowego biura lustracyjnego. W obu przypadkach dyrektor właściwej jednostki może powierzyć prokuratorowi tymczasowe wykonywanie obowiązków naczelnika na okres nieprzekraczający 6 miesięcy. Ustęp 4 został uchylony.

Szczegółowo uregulowano status Dyrektora Biura Lustracyjnego. Jest on powoływany spośród prokuratorów Biura przez Prokuratora Generalnego, na wniosek Prezesa Instytutu Pamięci, po zasięgnięciu opinii Kolegium Instytutu Pamięci. Kadencja trwa 3 lata, a po jej zakończeniu dyrektor wykonuje obowiązki do czasu powołania następcy. Ta sama osoba może pełnić funkcję przez najwyżej dwie kolejne kadencje. Kadencja ustaje w razie śmierci albo odwołania, które może nastąpić między innymi po zrzeczeniu się stanowiska, prawomocnym stwierdzeniu niezgodności z prawdą oświadczenia lustracyjnego, długotrwałej przeszkodzie w wykonywaniu obowiązków lub określonych prawomocnych skazaniach. Pracownik Instytutu Pamięci nie może bez zezwolenia Prezesa podejmować innego zajęcia zawodowego.

Przepis określa zasady przekazywania do archiwum Instytutu Pamięci dokumentów i innych materiałów dotyczących działalności organów bezpieczeństwa państwa, organów więziennictwa, sądów, prokuratur oraz organów bezpieczeństwa III Rzeszy Niemieckiej i Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Obowiązek przygotowania materiałów do przekazania powinien zostać wykonany nie później niż w terminie 60 dni od dnia utworzenia Instytutu Pamięci.

Zakres obowiązku został rozdzielony między wskazane organy i instytucje. Obejmuje między innymi dokumenty, zbiory danych, rejestry, kartoteki oraz akta funkcjonariuszy przechowywane przez organy spraw wewnętrznych, Urząd Ochrony Państwa i wojskowe organy bezpieczeństwa. Minister Sprawiedliwości przekazuje materiały organów więziennictwa, w tym akta penitencjarne osób represjonowanych z motywów politycznych. Prezesi sądów i prokuratorzy przekazują akta spraw takich osób, a dyrektorzy archiwów państwowych, określone materiały dotyczące byłych partii politycznych oraz organów bezpieczeństwa państw okupacyjnych.

**Przepis rozróżnia sposób przekazania materiałów.** Akta, o których mowa w ust. 1 pkt 6, są przekazywane w postaci kopii. Materiały przechowywane w archiwach państwowych, wskazane w ust. 1 pkt 7, są przekazywane na zasadzie użyczenia. Obowiązek dotyczący materiałów wymienionych w ust. 1 pkt 1-5 obejmuje także ich kopie, niezależnie od czasu sporządzenia.

Prezes Instytutu Pamięci może żądać przekazania dokumentów, które nie zostały wcześniej przekazane, także od innych wskazanych podmiotów i instytucji. Dopuszczono również sporządzanie kopii akt funkcjonariuszy pozostających w służbie na potrzeby właściwego urzędu. Prezes Instytutu Pamięci wyznacza organom terminy przejęcia dokumentów, zbiorów danych, rejestrów i kartotek, co porządkuje praktyczną realizację całego procesu.

Przepis określa zasady ograniczania udostępniania informacji dotyczących osoby, która uzyskała wgląd w swoje dokumenty na podstawie art. 30, jeżeli nie zachowały się wobec niej dokumenty wskazane w art. 30 ust. 2 pkt 1. Ograniczenia te dotyczą danych osobowych zebranych w sposób tajny w toku czynności operacyjno-rozpoznawczych organów bezpieczeństwa państwa oraz informacji szczególnie wrażliwych.

Osoba taka może zastrzec, że jej dane osobowe nie będą udostępniane w celach określonych w art. 36 ust. 1 pkt 2 i 3 przez wskazany czas, nie dłuższy jednak niż 50 lat od daty wytworzenia danych. Może również zastrzec nieudostępnianie informacji ujawniających pochodzenie etniczne lub rasowe, przekonania religijne, przynależność wyznaniową, stan zdrowia, życie seksualne oraz stan majątkowy, w tym informacje o nieruchomościach i rzeczach ruchomych stanowiących dobra kultury.

Prezes Instytutu Pamięci informuje o prawie do takiego zastrzeżenia. Osoba uprawniona może także wyrazić zgodę na udostępnianie danych określonych w ust. 1 organom władzy publicznej, innym instytucjom, organizacjom i osobom, a także na ich powszechną dostępność. Mimo zastrzeżenia dane mogą być udostępnione, gdy zgodę wyrazi osoba, której dotyczą, albo po jej śmierci osoba najbliższa, a także gdy dane odnoszą się do publicznego wystąpienia lub działalności publicznej albo politycznej tej osoby, bądź są wymagane przez ustawę w związku z pełnieniem funkcji publicznej.

Cele wskazane w art. 36 ust. 1 pkt 2 i 3 mogą być realizowane po anonimizacji danych i informacji w kopiach dokumentów. Prawa zastrzeżenia i zgody nie stosuje się jednak do dokumentów określonych w art. 30 ust. 2 pkt 1.

Przepis określa strukturę podległości służbowej prokuratorów Głównej Komisji i komisji oddziałowych, a także wybrane zasady dotyczące ich statusu zawodowego, wynagrodzenia i dalszego zatrudnienia. Dyrektor Głównej Komisji jest prokuratorem przełożonym prokuratorów tej Komisji oraz komisji oddziałowych, natomiast naczelnik komisji oddziałowej kieruje prokuratorami swojej komisji. Wskazano również, kto jest prokuratorem bezpośrednio przełożonym: dyrektor wobec prokuratorów Głównej Komisji i naczelników komisji oddziałowych, a naczelnicy wobec prokuratorów swoich komisji. Wobec prokuratorów oddziałowych komisji nadrzędni są dyrektor Głównej Komisji i prokuratorzy tej Komisji.

Szczególne znaczenie ma ograniczenie dotyczące poleceń Prokuratora Generalnego. Jeżeli wykraczają one poza zakres zadań Instytutu Pamięci, mogą być wydane prokuratorom obu rodzajów komisji wyłącznie za zgodą Prezesa Instytutu Pamięci.

Przepis zabezpiecza także sytuację prokuratora odwołanego z powodu zrzeczenia się stanowiska. Może on powrócić na poprzednio zajmowane stanowisko albo otrzymać stanowisko równorzędne, o ile nie występują inne przeszkody prawne. W razie stwierdzenia, że prokurator ze względów zdrowotnych nie może pełnić służby w Instytucie Pamięci, Prokurator Generalny przenosi go na stanowisko równorzędne w określonej jednostce, zgodnie z jego kwalifikacjami.

Wynagrodzenia prokuratorów są powiązane z zasadami dotyczącymi odpowiednio prokuratorów Prokuratury Krajowej i prokuratury regionalnej, a finansuje je Instytut Pamięci. W sprawach nieuregulowanych w tym przepisie stosuje się przepisy Prawa o prokuraturze. Ustęp 4a jest uchylony.

Przepis określa status Głównej Komisji oraz oddziałowych komisji na potrzeby stosowania umów międzynarodowych wiążących Rzeczpospolitą Polską z innymi państwami. Jednostki te stanowią jednostki organizacyjne prokuratury w rozumieniu umów dotyczących pomocy prawnej i stosunków prawnych w sprawach **cywilnych, rodzinnych, pracowniczych i karnych**. Oznacza to, że w zakresie objętym takimi umowami są traktowane jako jednostki prokuratury, gdy przepisy umów odnoszą się do współpracy między państwami.

Drugim elementem regulacji jest możliwość delegowania sędziego do pełnienia czynności w Głównej Komisji oraz udzielania pomocy prawnej. Decyzję w tej sprawie może podjąć minister właściwy do spraw sprawiedliwości, ale tylko na wniosek Prezesa Instytutu Pamięci. Przepis wskazuje więc zarówno organ uprawniony do delegowania, jak i podmiot, którego wniosek jest wymagany. Delegowanie może obejmować dwa rodzaje zadań, czynności w Głównej Komisji oraz udzielanie pomocy prawnej.

Znaczenie praktyczne przepisu polega na połączeniu statusu komisji w systemie współpracy międzynarodowej z możliwością czasowego skierowania sędziego do określonych czynności. Pierwszy ustęp odnosi się do funkcjonowania Głównej Komisji i komisji oddziałowych w ramach umów międzynarodowych, drugi tworzy szczególną podstawę do udziału sędziego w działaniach Głównej Komisji lub w udzielaniu pomocy prawnej. Warunkiem uruchomienia tej możliwości jest wniosek Prezesa Instytutu Pamięci oraz decyzja ministra właściwego do spraw sprawiedliwości.

Przepis ustanawia obowiązek współdziałania określonych organów i jednostek organizacyjnych z Instytutem Pamięci. Obowiązek ten dotyczy organów wymiaru sprawiedliwości i prokuratury, a także organów oraz jednostek organizacyjnych podległych, nadzorowanych lub podporządkowanych ministrom właściwym do spraw wewnętrznych, obrony narodowej i spraw zagranicznych. Obejmuje również, odpowiednio, Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Szefa Agencji Wywiadu, a ponadto organy administracji rządowej i samorządu terytorialnego.

Każdy z tych podmiotów ma udzielać pomocy Instytutowi Pamięci **w zakresie swojego działania**. Oznacza to, że zakres obowiązku jest związany z kompetencjami danego organu lub jednostki, a przepis nie nakłada na nie jednolitych, identycznych czynności niezależnie od ich właściwości. Pomoc ma służyć realizacji zadań Instytutu Pamięci, o których mowa w art. 1.

Znaczenie praktyczne przepisu polega na stworzeniu ustawowej podstawy współpracy Instytutu Pamięci z szerokim kręgiem podmiotów publicznych. Użycie sformułowania „są obowiązane” wskazuje, że udzielanie pomocy nie jest pozostawione wyłącznie uznaniu tych organów. Jednocześnie przepis wyznacza granicę tego obowiązku, wiążąc go zarówno z zakresem działania konkretnego podmiotu, jak i z realizacją zadań Instytutu Pamięci wskazanych w art. 1. Regulacja porządkuje więc odpowiedzialność za współdziałanie i wskazuje, że pomoc powinna być zapewniana przez właściwe organy w ramach ich działania.

Przepis określa podstawowe zadania Instytutu Pamięci w zakresie dokumentowania, badania i upowszechniania wiedzy o historii Polski oraz o zbrodniach przeciwko Narodowi Polskiemu. Instytut informuje społeczeństwo o strukturach i metodach działania instytucji, w ramach których popełniano takie zbrodnie, a także o strukturach, obsadzie personalnej i sposobach działania organów bezpieczeństwa państwa.

Istotną część działalności stanowią badania naukowe nad porozbiorową i najnowszą historią Polski, w tym nad historią polskiej emigracji oraz polskiego dziedzictwa kulturowego na Wschodzie. Zgromadzone dokumenty mogą być udostępniane placówkom naukowym i osobom prowadzącym takie badania, przy zachowaniu warunków określonych w ustawie. Instytut udziela również informacji o dokumentach i publikuje wydawnictwa naukowe oraz popularnonaukowe, w tym inwentarze archiwalne.

Przepis obejmuje także szerokie działania publiczne i edukacyjne. Instytut upowszechnia wyniki własnej pracy oraz badań innych podmiotów, prowadzi działalność edukacyjną, wystawienniczą i wydawniczą w kraju i za granicą, a także formułuje wnioski dotyczące edukacji historycznej. Informuje ponadto o odnalezionych miejscach spoczynku i tożsamości osób poległych w walkach o niepodległość i zjednoczenie Państwa Polskiego, w szczególności osób, które zginęły w związku z walką z narzuconym systemem totalitarnym, represjami totalitarnymi lub czystkami etnicznymi. Przekazuje także informacje o ich działalności niepodległościowej i okolicznościach śmierci.

Przepis określa, w jaki sposób Instytut Pamięci realizuje swoje funkcje edukacyjne. Wskazany katalog ma charakter przykładowy, ponieważ obejmuje działania podejmowane „w szczególności”. Należą do nich:

- upowszechnianie w kraju i za granicą stanowisk oraz opinii dotyczących najważniejszych dla Narodu Polskiego wydarzeń historycznych;
- popularyzowanie porozbiorowej i najnowszej historii Polski jako elementu wychowania patriotycznego;
- promowanie wiedzy o udziale Polaków i ich formacji wojskowych na frontach walk;
- przeciwdziałanie rozpowszechnianiu nieprawdziwych treści historycznych, które krzywdzą lub zniesławiają Rzeczpospolitą Polską albo Naród Polski;
- informowanie o metodach, miejscach i sprawcach zbrodni popełnionych przeciwko Narodowi Polskiemu;
- wspieranie przedsięwzięć społecznych służących kreowaniu patriotyzmu i umacnianiu tożsamości narodowej.

Znaczenie praktyczne przepisu polega na wskazaniu szerokiego zakresu aktywności edukacyjnej Instytutu, obejmującej zarówno przekazywanie wiedzy historycznej, jak i reagowanie na nieprawdziwe publikacje oraz wspieranie inicjatyw społecznych. Zadania te mogą być wykonywane wspólnie ze szkołami, uczelniami, placówkami oświatowymi i kulturalnymi, stowarzyszeniami, fundacjami, innymi organizacjami pozarządowymi, środkami masowego przekazu, polskimi organizacjami i instytucjami emigracyjnymi oraz organami władzy publicznej. Jeżeli działania są realizowane za granicą, współpraca obejmuje także ministra właściwego do spraw zagranicznych.

Przepis określa podstawowe zasady utworzenia, finansowania i organizacji Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, który w dalszej części został nazwany „Instytutem Pamięci”. Jego utworzenie służy realizacji zadań określonych w art. 1. Oznacza to, że przepis wskazuje instytucję odpowiedzialną za wykonywanie tych zadań, ale nie opisuje ich treści.

**Kluczowe elementy regulacji:**

- Instytut Pamięci jest tworzony jako instytucja obejmująca Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.
- Jego finansowanie pochodzi z budżetu państwa. W budżecie Instytut Pamięci stanowi odrębną część, co wyodrębnia środki przeznaczone na jego działalność.
- Organizacja Instytutu Pamięci w zakresie, którego nie reguluje ustawa, jest określana w statucie.

Statut nadaje Prezes Instytutu Pamięci. Przepis rozdziela więc kwestie uregulowane bezpośrednio w ustawie od spraw organizacyjnych pozostawionych do określenia w statucie. W praktyce oznacza to, że ustawa wyznacza podstawowe ramy funkcjonowania Instytutu, wskazuje źródło jego finansowania oraz przewiduje dodatkowy akt organizacyjny, który uzupełnia regulację ustawową. W tym zakresie statut nie zastępuje ustawy, lecz dotyczy wyłącznie organizacji Instytutu w sprawach, które nie zostały w niej uregulowane.

Przepis wskazuje przedmiot regulacji ustawy, którym jest **organizacja i zadania Polskiego Instytutu Ekonomicznego**. Oznacza to, że ustawa obejmuje dwa podstawowe obszary: sposób zorganizowania Instytutu oraz zakres jego zadań. Przepis nie przedstawia jednak szczegółowych rozwiązań dotyczących tych obszarów, lecz wyznacza ogólne ramy tematyczne całej ustawy.

W art. 1 wprowadzono także skróconą nazwę „Instytut”, odnoszącą się do Polskiego Instytutu Ekonomicznego. Ma ona znaczenie porządkujące i ułatwia posługiwanie się nazwą tej jednostki w dalszej części ustawy. Dzięki temu pełna nazwa zostaje wskazana na początku, a następnie może być zastąpiona jednym, zdefiniowanym określeniem.

Praktyczne znaczenie przepisu polega więc na jasnym określeniu, czego dotyczy ustawa oraz jak należy rozumieć używane w niej oznaczenie „Instytut”. Sam art. 1 nie określa jeszcze konkretnych zadań ani szczegółowej struktury Polskiego Instytutu Ekonomicznego. Ogranicza się do wskazania, że kwestie te należą do zakresu regulacji ustawy.

o Polskim Instytucie Ekonomicznym

https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2018/1735/text/U/D20181735Lj.pdf

Przepis określa zasady pozyskiwania przez Instytut danych statystycznych potrzebnych do wykonywania jego ustawowych zadań, w szczególności do tworzenia dokumentów, o których mowa w art. 3 pkt 2. Instytut może żądać takich danych od podmiotów, które je posiadają, zwłaszcza od Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Narodowego Funduszu Zdrowia, ministra właściwego do spraw finansów publicznych i podległych mu lub nadzorowanych przez niego jednostek organizacyjnych, a także od innych organów władzy publicznej.

Zakres uprawnienia jest ograniczony. Żądanie może dotyczyć wyłącznie danych statystycznych niezbędnych do realizacji zadań Instytutu, z wyłączeniem danych osobowych oraz danych objętych innymi prawnie chronionymi tajemnicami. Podmioty wskazane w ust. 1 mają obowiązek przekazać wymagane dane **bez zbędnej zwłoki**, na podstawie wniosku o ich udostępnienie. Przy przekazywaniu uwzględnia się przepisy prawa, a także postanowienia umów lub ustalenia dokonane między Instytutem a podmiotami zobowiązanymi do udostępnienia danych.

Dane mogą być przekazywane elektronicznie. Instytut może określić ich format, jednak z zachowaniem przepisów wydanych na podstawie art. 18 ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne. Praktyczne znaczenie przepisu polega na stworzeniu podstawy do sprawnego pozyskiwania danych potrzebnych Instytutowi, przy jednoczesnym określeniu granic tego dostępu oraz wymogów dotyczących bezpieczeństwa. Instytut ma zapewniać poufność i rozliczalność udostępnionych danych na zasadach właściwych dla podmiotów, od których dane pochodzą.

Przepis określa podstawowy status prawny, siedzibę oraz sposób uregulowania organizacji Polskiego Instytutu Ekonomicznego. Instytut jest **państwową osobą prawną**, co wskazuje na jego wyodrębnioną pozycję prawną w strukturze podmiotów państwowych. Jego siedzibą jest miasto stołeczne Warszawa.

Szczegółowe zasady organizacji Instytutu nie wynikają bezpośrednio z tego przepisu, lecz mają zostać określone w statucie. Statut nadaje minister właściwy do spraw finansów publicznych, a robi to w drodze zarządzenia. Oznacza to, że minister odpowiada za ustanowienie aktu regulującego wewnętrzne funkcjonowanie Instytutu w zakresie przewidzianym w przepisie.

Statut ma określać przede wszystkim **organizację wewnętrzną** Instytutu oraz **tryb pracy jego organów**. Pierwszy element dotyczy struktury jednostki, drugi zaś zasad działania organów Instytutu. Przy nadawaniu statutu minister powinien uwzględnić dwa wskazane cele: sprawne wykonywanie zadań przez Instytut oraz możliwość tworzenia jego oddziałów zamiejscowych. Przepis nie przesądza więc, że takie oddziały muszą powstać, lecz wymaga, aby statut pozwalał na ich utworzenie.

W praktyce regulacja wyznacza ramy dalszego ukształtowania Instytutu: wskazuje jego państwowy charakter, centralną siedzibę oraz organ uprawniony do ustalenia szczegółów organizacyjnych.

Przepis określa możliwość tworzenia w ramach Polskiego Instytutu Ekonomicznego oddziałów zamiejscowych. Oddziały te mogą być organizowane także poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Każdy taki oddział stanowi wyodrębnioną jednostkę organizacyjną, co oznacza, że jest wskazaną częścią struktury Instytutu, odrębną organizacyjnie od pozostałych jego elementów.

Utworzenie oddziału zamiejscowego nie przesądza jeszcze o jego szczegółowym funkcjonowaniu. Zgodnie z ust. 2 organizację oddziału oraz zakres jego zadań określa regulamin oddziału. Regulamin jest nadawany przez Dyrektora Instytutu, który w ten sposób ustala zasady organizacyjne i zadania konkretnej jednostki. Przepis nie wskazuje jednolitego, szczegółowego zakresu zadań dla wszystkich oddziałów, pozostawiając ich określenie regulaminom.

Znaczenie praktyczne regulacji polega na stworzeniu podstawy do prowadzenia działalności Instytutu w strukturze obejmującej jednostki działające poza jego główną siedzibą, a także poza granicami państwa. Rozwiązanie to pozwala różnicować organizację i zadania poszczególnych oddziałów, zależnie od treści nadanych im regulaminów. Jednocześnie przepis wskazuje Dyrektora Instytutu jako organ odpowiedzialny za nadanie regulaminu każdemu oddziałowi zamiejscowemu, dzięki czemu zasady jego działania zostają określone w odrębnym dokumencie.

Organizacja instytutów

Organizacja instytutów w przepisach

o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.12 przepisów

o Polskim Instytucie Ekonomicznym4 przepisy