Opiekun faktyczny dziecka

„Opiekun faktyczny dziecka” to określenie używane w ustawie „o świadczeniach rodzinnych” wobec osoby, która rzeczywiście sprawuje opiekę nad dzieckiem i jednocześnie podjęła formalne starania o jego przysposobienie. Chodzi więc o osobę zaangażowaną w bieżące zajmowanie się dzieckiem, która nie poprzestała na samym faktycznym zapewnianiu mu opieki, lecz wystąpiła także do sądu rodzinnego z wnioskiem o adopcję.

Z definicji wynikają dwie podstawowe przesłanki, które muszą wystąpić łącznie:

• osoba faktycznie opiekuje się konkretnym dzieckiem,
• złożyła w sądzie rodzinnym wniosek o jego przysposobienie.

Pierwszy element odnosi się do rzeczywistej sytuacji opiekuńczej. Liczy się to, że dana osoba faktycznie zajmuje się dzieckiem, a nie tylko deklaruje taki zamiar lub pozostaje z nim w określonej relacji. Drugi element ma charakter formalny i wiąże się z rozpoczęciem postępowania dotyczącego przysposobienia. Samo sprawowanie opieki nie wystarcza zatem do zakwalifikowania osoby jako opiekuna faktycznego w rozumieniu tej ustawy.

Pojęcie to służy ustaleniu, czy osoba opiekująca się dzieckiem i starająca się o jego adopcję mieści się w kręgu osób, do których mogą odnosić się przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ma to znaczenie praktyczne przy ocenie sytuacji rodzinnej i ustalaniu, kto może być uwzględniany przy stosowaniu regulacji dotyczących świadczeń. Status opiekuna faktycznego wynika tu z połączenia faktycznej opieki oraz złożenia wniosku o przysposobienie, a nie wyłącznie z pokrewieństwa, sprawowania pieczy czy samego wspólnego zamieszkiwania z dzieckiem.

Warto odróżnić to pojęcie od opiekuna ustanowionego przez sąd oraz od rodzica. Definicja z ustawy opisuje konkretną sytuację osoby, która już opiekuje się dzieckiem, ale dopiero ubiega się o formalne przysposobienie. Nie oznacza więc sama przez się, że adopcja została orzeczona ani że osoba ta uzyskała status rodzica.