Odznaka

Odznaka to wyróżniający znak, najczęściej w postaci metalowego lub emaliowanego emblematu, plakietki albo innego oznaczenia, ustanowiony lub używany na podstawie przepisów prawa. Może potwierdzać nadanie wyróżnienia, przynależność do określonej służby lub organizacji, posiadanie szczególnych zasług, uprawnień albo statusu. W polskim prawie termin ten nie ma jednego, uniwersalnego znaczenia. Treść i skutki prawne odznaki zależą od aktu, który ją ustanawia, oraz od regulacji dotyczących jej wzoru, nadawania i używania.

Odznaki występują w szczególności jako:

• odznaki orderów i odznaczeń, wręczane osobom wyróżnionym przez państwo;
• odznaki honorowe, ustanawiane za zasługi w określonej dziedzinie, na przykład w służbie cywilnej lub ochronie zdrowia;
• odznaki służbowe, wojskowe i zawodowe, związane z pełnioną służbą, stanowiskiem albo szczególnymi kwalifikacjami;
• odznaki pamiątkowe i specjalne, których wzór oraz zasady noszenia określają odrębne przepisy.

Przepisy mogą określać nazwę odznaki, jej elementy, wymiary, sposób umieszczania na mundurze lub ubraniu, a także wzór graficzny zamieszczony w załączniku albo innym dokumencie. Regulacje dotyczące odznak mogą pozostawać w związku z przepisami o mundurach, symbolach państwowych, Siłach Zbrojnych oraz orderach i odznaczeniach. Ustanowienie i używanie odznaki jest wtedy dopuszczalne w granicach określonych przez właściwe przepisy.

Nadanie odznaki może być potwierdzone legitymacją, dyplomem lub innym dokumentem. Przepisy mogą przewidywać jej nieodpłatne wydanie, ograniczenie liczby nadań tej samej osobie, wydanie wtórnego egzemplarza po utracie albo opłatę za ponowne wydanie. W przypadku odznak orderów i odznaczeń ich wytwarzanie może być zastrzeżone dla państwa lub wskazanej przez nie jednostki.

Odznaka może mieć także znaczenie negatywne. Utrata określonej odznaki lub prawa do jej noszenia może nastąpić w związku z wydaleniem ze służby, pozbawieniem wyróżnienia albo innym zdarzeniem przewidzianym w przepisach. Sam wygląd podobnego znaku nie przesądza więc o jego prawnym charakterze, decydujące są podstawa ustanowienia oraz zasady nadawania i używania.