Odszkodowanie to świadczenie wyrównujące szkodę majątkową. Jego miarą jest wysokość uszczerbku: obejmuje zarówno poniesioną stratę, jak i korzyści, które poszkodowany mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

Obowiązuje zasada pełnego odszkodowania, ale i zakaz wzbogacenia się na szkodzie - świadczenie nie może przewyższać uszczerbku. Jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, odszkodowanie ulega odpowiedniemu zmniejszeniu.

Odpowiedzialność odszkodowawcza opiera się na winie, na zasadzie ryzyka albo na zasadzie słuszności - zależnie od podstawy prawnej. Odrębnym świadczeniem jest zadośćuczynienie, które naprawia krzywdę, czyli uszczerbek niemajątkowy.

#### Wprowadzenie

Art. 5 ustawy o finansach publicznych definiuje pojęcie środków publicznych oraz szczegółowo klasyfikuje ich źródła. Jest to kluczowy przepis dla zrozumienia struktury finansów publicznych w Polsce, ponieważ określa, jakie zasoby finansowe są uznawane za środki publiczne i jakie są ich główne źródła.

#### Analiza przepisu

1. **Środki publiczne**:
   - **Dochody publiczne**: Są to wszelkie wpływy finansowe, które państwo oraz jednostki samorządu terytorialnego uzyskują z różnych źródeł, w tym z podatków, opłat, składek oraz innych danin publicznych.
   - **Środki z budżetu Unii Europejskiej oraz EFTA**: Obejmują fundusze strukturalne, Fundusz Spójności, oraz inne programy pomocowe, które nie podlegają zwrotowi.
   - **Środki z ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju**: Odwołanie do art. 3b tej ustawy wskazuje na specyficzne fundusze przeznaczone na realizację polityki rozwoju.
   - **Środki określone w art. 202 ust. 4**: Przepis ten odnosi się do szczególnych przypadków finansowania, które są określone w innych ustawach.
   - **Środki ze źródeł zagranicznych niepodlegające zwrotowi**: Obejmuje to wszelkie inne fundusze, które nie są wymienione w pkt 2, ale również nie podlegają zwrotowi.
   - **Przychody budżetu państwa i jednostek samorządu terytorialnego**: Obejmują one wpływy ze sprzedaży papierów wartościowych, prywatyzacji majątku, spłat pożyczek i kredytów, otrzymanych pożyczek i kredytów oraz innych operacji finansowych.
   - **Przychody jednostek sektora finansów publicznych**: Są to wpływy z działalności prowadzonej przez te jednostki oraz inne źródła.

2. **Dochody publiczne**:
   - **Daniny publiczne**: Obejmują podatki, składki, opłaty, wpłaty z zysków przedsiębiorstw państwowych i jednoosobowych spółek Skarbu Państwa oraz banków państwowych, a także inne świadczenia pieniężne wynikające z odrębnych ustaw.
   - **Inne dochody budżetu państwa i jednostek samorządu terytorialnego**: Są to wpływy należne na podstawie odrębnych ustaw lub umów międzynarodowych.
   - **Wpływy ze sprzedaży wyrobów i usług**: Dotyczy to jednostek sektora finansów publicznych.
   - **Dochody z mienia jednostek sektora finansów publicznych**: Obejmują wpływy z umów najmu, dzierżawy, odsetki od środków na rachunkach bankowych, odsetki od udzielonych pożyczek i posiadanych papierów wartościowych, dywidendy, spadki, zapisy, darowizny, odszkodowania, kwoty z tytułu udzielonych poręczeń i gwarancji oraz dochody ze sprzedaży majątku.

3. **Środki z funduszy unijnych i międzynarodowych**:
   - **Fundusze strukturalne i inne programy UE**: Obejmują środki z funduszy strukturalnych, Funduszu Spójności, Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, Europejskiego Funduszu Rybackiego, Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury.
   - **Środki z EFTA**: Obejmują niepodlegające zwrotowi środki z pomocy udzielanej przez państwa członkowskie EFTA, takie jak Norweski Mechanizm Finansowy, Mechanizm Finansowy Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Szwajcarsko-Polski Program Współpracy.
   - **Programy przedakcesyjne i inne programy UE**: Obejmują środki na realizację programów przedakcesyjnych, Programu Środki Przejściowe, wspólnej polityki rolnej, programów w ramach celu Europejska Współpraca Terytorialna oraz innych programów określonych w rozporządzeniach UE.

4. **Uprawnienia Rady Ministrów**:
   - Rada Ministrów ma prawo określić, w drodze rozporządzenia, środki publiczne niezaliczane do środków wymienionych w ust. 3 pkt 5c i 6 oraz termin ich wydatkowania, uwzględniając źródło ich pochodzenia, przeznaczenie oraz beneficjentów tych środków.

#### Wnioski

Art. 5 ustawy o finansach publicznych precyzyjnie definiuje, co stanowi środki publiczne, oraz klasyfikuje ich źródła. Jest to fundamentalny przepis dla zarządzania finansami publicznymi, ponieważ określa ramy prawne dla gromadzenia i wydatkowania środków publicznych. Przepis ten jest również istotny z punktu widzenia transparentności i odpowiedzialności finansowej jednostek sektora publicznego.

o finansach publicznych

Artykuł 125 stanowi, że starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, może decyzją ograniczyć sposób korzystania z nieruchomości niezbędnej do poszukiwania, rozpoznawania i wydobywania kopalin objętych własnością górniczą. Ograniczenie to może dotyczyć jedynie przedsiębiorcy, który uzyskał koncesję na wykonywanie takiej działalności, i może trwać nie dłużej niż termin obowiązywania koncesji. Przedsiębiorca zobowiązany jest wypłacić odszkodowanie właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu za poniesione straty z tytułu ograniczenia korzystania z nieruchomości.

W przypadku gdy ograniczenie jest ustanawiane na czas dłuższy niż rok lub uniemożliwia właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu dalsze prawidłowe korzystanie z nieruchomości w sposób dotychczasowy lub zgodny z jej dotychczasowym przeznaczeniem, właściciel lub użytkownik wieczysty może żądać od przedsiębiorcy zakupu nieruchomości. W sprawach spornych dotyczących tych kwestii, rozstrzygają sądy powszechne.

o gospodarce nieruchomościami

Odszkodowanie za wywłaszczenie ustala starosta, co do zasady w tej samej decyzji, którą orzeka o wywłaszczeniu. Przepis wskazuje jednak sytuacje, w których odszkodowanie musi zostać ujęte w odrębnej decyzji.

### Najważniejsze punkty

- Właściwy jest starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, a nie organ samorządowy działający we własnym imieniu.
- Regułą jest ustalenie odszkodowania w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości.
- Gdy odszkodowaniem jest nieruchomość zamienna, decyzja podaje dodatkowo jej oznaczenie według księgi wieczystej i katastru, wartość oraz wysokość dopłaty.
- Odrębna decyzja o odszkodowaniu zapada w przypadkach wskazanych w art. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1 oraz art. 124-126.
- Odrębną decyzję wydaje się także na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny albo właściciela wywłaszczonej nieruchomości.
- Trzecia podstawa to sytuacja, w której doszło do pozbawienia praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a przepisy jego ustalenie przewidują.

### W praktyce

Rozdzielenie obu rozstrzygnięć ma znaczenie proceduralne: odrębna decyzja o odszkodowaniu może być kwestionowana niezależnie od samego pozbawienia prawa. Wskazanie wartości nieruchomości zamiennej i dopłaty nie jest formalnością, bo to ono pozwala ocenić, czy świadczenie odpowiada wartości utraconego prawa.

Art. 134 reguluje zasady ustalania wysokości odszkodowania w przypadku wywłaszczenia nieruchomości. Zgodnie z tym przepisem, podstawą ustalenia wysokości odszkodowania jest wartość rynkowa nieruchomości. Przy określaniu tej wartości należy brać pod uwagę różne czynniki, takie jak rodzaj nieruchomości, jej położenie, sposób użytkowania, przeznaczenie, stan techniczny oraz aktualne ceny nieruchomości na rynku.

Wartość nieruchomości dla celów odszkodowania powinna być określana zgodnie z aktualnym sposobem jej użytkowania, chyba że przeznaczenie nieruchomości związane z wywłaszczeniem nie przewiduje zwiększenia jej wartości. Jeśli jednak przeznaczenie nieruchomości związane z wywłaszczeniem prowadzi do wzrostu jej wartości, to wartość nieruchomości dla celów odszkodowania powinna być ustalana na podstawie alternatywnego sposobu użytkowania wynikającego z tego przeznaczenia.

W praktyce oznacza to, że wysokość odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości będzie zależała m.in. od sposobu, w jaki nieruchomość jest obecnie wykorzystywana oraz od tego, czy nowe przeznaczenie nieruchomości po wywłaszczeniu przyczyni się do wzrostu jej wartości. Wartość rynkowa nieruchomości jest kluczowym elementem w ustalaniu odszkodowania, a jej dokładne określenie wymaga analizy wielu czynników.

Odszkodowanie

Odszkodowanie - definicja

Odszkodowanie w przepisach

o finansach publicznych1 przepis

o gospodarce nieruchomościami15 przepisów