Odpowiedzialność majątkowa

Odpowiedzialność majątkowa oznacza obowiązek poniesienia ekonomicznych skutków naruszenia prawa, niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązku albo powstania określonego zobowiązania. Najczęściej polega na zapłacie odszkodowania, uregulowaniu długu lub pokryciu innego świadczenia pieniężnego. Termin ten nie oznacza jednej, jednolicie uregulowanej instytucji, lecz odnosi się do różnych rodzajów odpowiedzialności określanych w poszczególnych ustawach.

Zakres odpowiedzialności może obejmować cały majątek osoby zobowiązanej albo być ograniczony do określonych składników majątkowych, ich wartości lub wartości mienia nabytego w konkretnych okolicznościach. Ograniczenie może wynikać bezpośrednio z ustawy, treści zobowiązania albo rodzaju odpowiedzialności. Jeżeli kilka osób odpowiada solidarnie, wierzyciel może żądać spełnienia całości świadczenia od każdej z nich, a rozliczenia między tymi osobami następują odrębnie.

Odpowiedzialność majątkowa występuje w szczególności:

• w prawie cywilnym, jako odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym, niewykonaniem umowy lub naruszeniem innych obowiązków;
• w prawie podatkowym, gdzie podatnik może odpowiadać całym majątkiem za zobowiązania podatkowe, a w określonych przypadkach odpowiedzialność może przejść na wspólników, członków organów lub osoby działające na rzecz podmiotu;
• w prawie ustrojowym i organizacyjnym, między innymi w odniesieniu do stowarzyszeń zwykłych, fundacji rodzinnych i osób związanych z ich działalnością;
• w pragmatykach służbowych, gdzie żołnierz lub funkcjonariusz może odpowiadać za szkodę w mieniu powstałą w związku z niewykonaniem albo nienależytym wykonaniem obowiązków.

Powstanie odpowiedzialności i jej wysokość zależą od podstawy prawnej. W niektórych przypadkach konieczne jest wykazanie szkody, związku przyczynowego i winy, w innych ustawa przewiduje odpowiedzialność niezależną od winy albo domniemanie określonych okoliczności. Przepisy mogą także wskazywać podmiot zobowiązany, zasady ustalania szkody, przypadki wyłączenia odpowiedzialności oraz właściwość sądu. W praktyce odpowiedzialność majątkowa określa, kto i z jakiego majątku ma zaspokoić roszczenie, a także jakie granice mają egzekucja i odpowiedzialność za cudze zobowiązania.