Odmowa wszczęcia postępowania

Odmowa wszczęcia postępowania to rozstrzygnięcie procesowe, w którym właściwy organ stwierdza, że nie ma podstaw do rozpoczęcia postępowania w określonej sprawie. Oznacza zakończenie czynności poprzedzających wszczęcie, bez prowadzenia postępowania co do istoty sprawy. Nie jest tym samym co umorzenie, które następuje po wszczęciu postępowania.

Odmowa może wynikać z braku podstaw faktycznych lub prawnych, niespełnienia wymagań formalnych, istnienia przeszkody procesowej albo z tego, że dana sprawa nie może być prowadzona przez określony organ. W postępowaniu karnym organ może przed wydaniem rozstrzygnięcia sprawdzić informacje zawarte w zawiadomieniu i wezwać zawiadamiającego do ich uzupełnienia. Jeżeli zebrane dane nie uzasadniają podejrzenia popełnienia przestępstwa albo zachodzi inna przeszkoda, wydawane jest postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa lub dochodzenia.

Termin ten występuje w wielu dziedzinach prawa:

• w postępowaniu karnym i karnym skarbowym odmowa może dotyczyć odpowiednio śledztwa, dochodzenia albo postępowania w sprawie wykroczenia skarbowego;
• w postępowaniu administracyjnym organ wydaje postanowienie o odmowie, gdy brak jest podstaw do wszczęcia sprawy, także wtedy, gdy z żądaniem występuje organizacja społeczna;
• w postępowaniu podatkowym odmowa może przybrać formę postanowienia, a w niektórych sytuacjach, między innymi po upływie określonego terminu dotyczącego decyzji, formę decyzji;
• w postępowaniu w sprawach o wykroczenia odmowa może odnosić się do wniosku o ukaranie, gdy nie spełnia on wymaganych warunków.

Rozstrzygnięcie o odmowie wszczęcia powinno wskazywać podstawę prawną i przyczyny odmowy oraz jest doręczane osobom lub instytucjom określonym w przepisach. W przypadkach przewidzianych ustawą przysługuje na nie zażalenie albo inny środek zaskarżenia. Odmowa wszczęcia nie przesądza co do zasady o winie lub niewinności osoby, lecz informuje, że dana sprawa nie będzie na tym etapie prowadzona w określonym trybie. Zwrot „odmowa wykonania” nakazu lub „odmowa przyjęcia” wniosku może mieć odrębne znaczenie i nie zawsze oznacza odmowę wszczęcia postępowania.