Odmowa

Odmowa w prawie oznacza nieudzielenie zgody, niespełnienie żądania albo powstrzymanie się od dokonania określonej czynności, mimo że została ona przewidziana w przepisach lub objęta wnioskiem uprawnionego podmiotu. Może być działaniem osoby prywatnej, organu administracji, sądu albo innej instytucji, a jej skutki zależą od rodzaju sprawy i podstawy prawnej.

Odmowa może mieć charakter:

• materialnoprawny, gdy polega na nieudzieleniu zgody lub przyjęcia określonego świadczenia, na przykład odmowie zgody pacjenta na świadczenie zdrowotne albo odmowie przyjęcia abandonu przez ubezpieczyciela;
• procesowy, gdy organ lub sąd odmawia wszczęcia, prowadzenia albo zakończenia postępowania w określony sposób;
• dowodowy lub osobisty, gdy osoba odmawia złożenia zeznań, przyrzeczenia albo wykonania innej czynności, a przepisy określają, czy i jakie środki mogą zostać wobec niej zastosowane;
• administracyjny, gdy organ odmawia wydania uprawnienia, dokonania wpisu, przeniesienia pozwolenia albo nadania uprawnień zawodowych.

W postępowaniach administracyjnych odmowa często wymaga wydania decyzji. Tak jest między innymi przy odmowie wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego. W innych przypadkach odmowa może wynikać z braku rozstrzygnięcia w ustawowym terminie, z niespełnienia warunków przez wnioskodawcę albo z braku wymaganej zgody innej strony. Przykładowo odmowa przeniesienia pozwolenia wodnoprawnego może być związana z niewykonywaniem wcześniejszych obowiązków.

Odmowa może również uruchamiać dalszy tryb postępowania. Odmowa aktualizacji opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste wiąże się z możliwością skierowania sprawy do właściwego kolegium, a odmowa wydania osoby w ramach europejskiego nakazu aresztowania powoduje podjęcie zawieszonego postępowania przez sąd. W określonych sprawach odmowa podlega zaskarżeniu, może wstrzymywać wykonanie rozstrzygnięcia albo prowadzić do utrzymania dotychczasowego stanu prawnego. Znaczenie odmowy zawsze ocenia się z uwzględnieniem jej formy, terminu, uzasadnienia oraz skutków wskazanych w konkretnym przepisie.