Odkrywka

Odkrywka to pojęcie używane w ustawie „Emerytury i renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych” na określenie odkrywkowego zakładu górniczego. W praktyce chodzi więc o zakład górniczy, którego charakter wiąże się z prowadzeniem działalności wydobywczej w sposób odkrywkowy, czyli bez prowadzenia robót pod powierzchnią ziemi właściwych dla zakładu podziemnego. Najważniejszym elementem tego pojęcia jest zatem połączenie dwóch cech: górniczego profilu zakładu oraz odkrywkowego sposobu jego funkcjonowania.

Definicja ma charakter odsyłający i porządkujący. Nie opisuje szczegółowo organizacji zakładu, rodzaju wydobywanej kopaliny, stosowanych urządzeń ani warunków pracy. Wskazuje natomiast, jak należy rozumieć słowo „odkrywka” na potrzeby przepisów ustawy. O tym, czy dany zakład mieści się w tym pojęciu, decyduje jego zaklasyfikowanie jako zakładu górniczego prowadzącego działalność w formule odkrywkowej, a nie samo potoczne użycie określenia „odkrywka”.

Znaczenie praktyczne tej definicji polega na tym, że pozwala jednoznacznie ustalić zakres podmiotów i miejsc pracy, do których mogą odnosić się przepisy ustawy posługujące się tym terminem. Ma to znaczenie przy analizie regulacji dotyczących emerytur i rent z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jeżeli określone uprawnienie, warunek lub sposób ustalania sytuacji ubezpieczonego jest związany z pracą albo zatrudnieniem w takim zakładzie. Sama definicja nie przyznaje jednak prawa do emerytury ani renty i nie rozstrzyga o spełnieniu innych wymagań przewidzianych w ustawie. Jej funkcją jest wskazanie, jaki rodzaj zakładu należy brać pod uwagę przy stosowaniu odpowiednich przepisów. Pojęcie może mieć znaczenie również w innych regulacjach dotyczących górnictwa, gdy przepisy odwołują się do zakładów działających w systemie odkrywkowym.