Odbywanie kary

„Odbywanie kary” oznacza wykonywanie prawomocnie orzeczonej kary przez skazanego, zgodnie z zasadami określonymi w przepisach prawa karnego wykonawczego. Termin odnosi się nie do samego orzeczenia kary, lecz do okresu, w którym kara jest faktycznie wykonywana, a skazany podlega związanym z nią obowiązkom, ograniczeniom i nadzorowi.

Zakres tego pojęcia zależy od rodzaju kary. Może obejmować w szczególności:

• odbywanie kary pozbawienia wolności w zakładzie karnym albo w systemie dozoru elektronicznego,
• odbywanie kary ograniczenia wolności, połączone z obowiązkami nałożonymi na skazanego, na przykład wykonywaniem nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne lub pozostawaniem pod dozorem,
• wykonywanie innych obowiązków i środków przewidzianych w związku z określonym rodzajem kary.

Osoba odbywająca karę pozostaje skazana, dlatego określenie to nie dotyczy oskarżonego, wobec którego postępowanie karne jeszcze się toczy. Odbywanie kary rozpoczyna się w terminie i w sposób wskazany w przepisach oraz w decyzjach właściwych organów. W przypadku dozoru elektronicznego znaczenie mają między innymi uruchomienie środków technicznych, pouczenie skazanego i zawiadomienie uczestników postępowania.

W praktyce odbywanie kary wpływa na miejsce jej wykonywania, sposób traktowania skazanego, zakres jego kontaktów ze światem zewnętrznym oraz obowiązki wobec administracji zakładu karnego, sądu lub podmiotów sprawujących nadzór. Przepisy mogą różnicować sytuację skazanych, między innymi ze względu na to, czy odbywają karę po raz pierwszy, są młodociani albo wykonują zastępczą karę pozbawienia wolności. Administracja zakładu karnego ma przy tym obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa osobom odbywającym karę, w tym reagowania na zgłaszane przez nie zagrożenia.

Odbywanie kary kończy się po wykonaniu jej w całości albo w inny prawnie przewidziany sposób, na przykład wskutek warunkowego zwolnienia lub zmiany sposobu jej wykonywania. Uchylanie się od obowiązków związanych z karą może prowadzić do konsekwencji określonych w przepisach. Termin występuje także w Kodeksie karnym skarbowym, gdzie może opisywać unikanie wykonywania kary ograniczenia wolności.