Ochrona przyrody

Ochrona przyrody to zespół działań służących zachowaniu, zrównoważonemu użytkowaniu oraz odnawianiu zasobów, tworów i składników przyrody. Obejmuje zarówno ochronę poszczególnych gatunków, siedlisk i ekosystemów, jak i krajobrazu, różnorodności biologicznej oraz terenów zieleni. Jej celem jest ograniczanie negatywnego wpływu działalności człowieka, utrzymanie właściwego stanu środowiska i zapewnienie możliwości korzystania z jego zasobów w sposób zgodny z wymaganiami trwałego rozwoju.

W polskim prawie ochrona przyrody jest częścią ochrony środowiska, ale stanowi także odrębny przedmiot regulacji. Realizuje się ją w szczególności przez:

• tworzenie i utrzymywanie obszarowych form ochrony, takich jak parki narodowe, rezerwaty przyrody, parki krajobrazowe, obszary chronionego krajobrazu i obszary Natura 2000,
• ustanawianie pomników przyrody, stanowisk dokumentacyjnych, użytków ekologicznych oraz zespołów przyrodniczo-krajobrazowych,
• ochronę gatunkową roślin, zwierząt i grzybów,
• ochronę siedlisk przyrodniczych, walorów krajobrazowych i korytarzy ekologicznych,
• wymaganie uwzględniania uwarunkowań przyrodniczych w planowaniu przestrzennym i przy realizacji przedsięwzięć mogących oddziaływać na środowisko.

Przepisy dotyczące ochrony przyrody występują także w prawie wodnym, ochronie środowiska, gospodarce nieruchomościami, planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, prawie łowieckim oraz regulacjach dotyczących scalania gruntów i geodezji. Ochrona przyrody może wpływać na możliwość zabudowy i sposób korzystania z nieruchomości, przebieg inwestycji, treść decyzji administracyjnych oraz zakres wymaganych analiz, pozwoleń i uzgodnień.

W prawie wodnym jest również traktowana jako jeden z celów korzystania z wód, w określonych przypadkach wiążący się z wyłączeniem obowiązku ponoszenia opłat za usługi wodne. Przyrodnicze uwarunkowania powinny być uwzględniane przy gospodarowaniu wodami, ochronie zasobów naturalnych, prowadzeniu gospodarki łowieckiej i kształtowaniu polityki przestrzennej. Ochrona przyrody ma zatem charakter zarówno konserwatorski, polegający na zachowaniu istniejących wartości, jak i prewencyjny, polegający na zapobieganiu ich pogorszeniu.