Ochrona ex situ

„Ochrona ex situ” to forma ochrony przyrody realizowana poza naturalnym miejscem występowania określonych elementów środowiska. W rozumieniu ustawy „Ochrona przyrody” obejmuje dwa zasadnicze zakresy. Pierwszy dotyczy gatunków roślin, zwierząt i grzybów, które są chronione poza obszarem, w którym naturalnie żyją lub występują. Drugi odnosi się do skał, skamieniałości i minerałów, a więc obiektów nieujmowanych jako żywe gatunki. W ich przypadku znaczenie ma ochrona prowadzona w miejscach przechowywania.

O zakwalifikowaniu danego działania jako ochrony ex situ decydują zatem przede wszystkim dwa elementy: przedmiot ochrony oraz jego usytuowanie. Przedmiotem mogą być żywe organizmy należące do wskazanych grup albo określone obiekty przyrodnicze, takie jak skały, skamieniałości i minerały. Istotne jest także to, że organizmy znajdują się poza swoim naturalnym występowaniem, natomiast pozostałe obiekty są chronione w miejscu, w którym zostały zgromadzone lub przechowywane.

Pojęcie służy w ustawie do wyodrębnienia ochrony prowadzonej poza środowiskiem naturalnym. Pozwala opisać sytuacje, w których zachowanie wartości przyrodniczych nie odbywa się bezpośrednio w ich naturalnym otoczeniu, lecz w innym, określonym miejscu. W odniesieniu do roślin, zwierząt i grzybów akcent pada na ochronę gatunku poza miejscem jego występowania. W odniesieniu do skał, skamieniałości i minerałów punktem odniesienia jest miejsce przechowywania.

W praktyce hasło może obejmować zarówno ochronę organizmów przeniesionych poza ich naturalne środowisko, jak i zabezpieczanie przyrodniczych obiektów nieożywionych w przeznaczonych do tego miejscach. Ułatwia to ustalenie, że ochrona przyrody może dotyczyć nie tylko zachowania gatunków w ich naturalnym otoczeniu, lecz także ich ochrony poza tym otoczeniem oraz ochrony wybranych obiektów przyrodniczych tam, gdzie są przechowywane.