Ochrona czynna

Ochrona czynna to forma ochrony przyrody polegająca na podejmowaniu określonych działań, jeżeli jest to potrzebne dla osiągnięcia celu ochronnego. Jej istotą nie jest samo zachowanie przyrody bez ingerencji, lecz zastosowanie odpowiednich zabiegów ochronnych wtedy, gdy takie działania są uzasadnione stanem ekosystemu, jego składników albo siedlisk.

W ustawie „Ochrona przyrody” pojęcie to obejmuje kilka powiązanych elementów. Po pierwsze, działania mają być podejmowane w razie potrzeby, a więc ochrona czynna nie oznacza obowiązku stałego ingerowania w środowisko. Po drugie, musi chodzić o zabiegi ochronne, czyli działania ukierunkowane na ochronę, a nie na dowolne przekształcanie przyrody. Po trzecie, zabiegi te powinny służyć jednemu z określonych celów:

• przywróceniu naturalnego stanu ekosystemów,
• przywróceniu naturalnego stanu składników przyrody,
• zachowaniu siedlisk przyrodniczych,
• zachowaniu siedlisk roślin, zwierząt lub grzybów.

Znaczenie praktyczne tego pojęcia polega na wskazaniu, że ochrona przyrody może wymagać zaplanowanej i celowej ingerencji. Działanie jest ochroną czynną wtedy, gdy ma prowadzić do odtworzenia właściwego, naturalnego stanu albo do zabezpieczenia określonych siedlisk. Nie wystarczy więc sam fakt podjęcia działań związanych z przyrodą, ich celem musi być realizacja jednego z celów wskazanych w definicji.

Pojęcie „ochrona czynna” pomaga odróżnić działania podejmowane dla odtworzenia lub zachowania wartości przyrodniczych od ochrony polegającej na pozostawieniu danego obszaru lub składnika przyrody bez ingerencji. W praktyce wskazuje ono również, że zakres i rodzaj działań powinny wynikać z rzeczywistej potrzeby ochrony oraz być podporządkowane przywróceniu naturalnego stanu albo zachowaniu siedlisk. Walorem tej formy ochrony jest zatem aktywne reagowanie na stan przyrody, ale wyłącznie w granicach celu określonego w ustawie.