Ocena

Ocena w polskim prawie oznacza ustalenie, zbadanie lub wartościowanie określonego stanu, działania, dokumentu, dowodu albo osoby według kryteriów wynikających z przepisów. Termin ten nie ma jednego, uniwersalnego znaczenia. Jego treść zależy od dziedziny prawa, rodzaju postępowania oraz celu, któremu ma służyć.

Ocena może mieć charakter faktyczny, gdy polega na ustaleniu właściwości lub stanu rzeczy, albo prawny, gdy obejmuje sprawdzenie zgodności z wymaganiami określonymi w ustawie lub rozporządzeniu. Może być także jakościowa, na przykład dotycząca wody, stanu sanitarnego albo środowiska, oraz formalna, gdy organ bada spełnienie warunków koniecznych do uzyskania akredytacji, zatwierdzenia lub innego uprawnienia. Wynikiem oceny może być opis ustaleń, klasyfikacja, decyzja, odmowa albo nałożenie obowiązku.

W postępowaniu karnym ocena odnosi się przede wszystkim do dowodów i wyjaśnień. Organ postępowania kształtuje przekonanie na podstawie całokształtu przeprowadzonych dowodów, zgodnie z zasadami logicznego rozumowania, wiedzą i doświadczeniem. Ocena wiarygodności wyjaśnień może uzasadniać przeprowadzenie dodatkowych czynności dowodowych. Sąd ponownie rozpoznający sprawę zachowuje zasadniczo swobodę w ocenie dowodów, z uwzględnieniem wiążących wskazań sądu odwoławczego.

W prawie administracyjnym i ochronie środowiska ocena służy często ustaleniu, czy przedsięwzięcie, program lub inwestycja spełnia wymagane warunki i może zostać uwzględniona w dalszych działaniach organów. W Prawie wodnym dotyczy między innymi jakości wody, stanu wód i oddziaływania inwestycji. W przepisach sanitarnych obejmuje przedstawianie informacji o stanie sanitarnym i sytuacji epidemiologicznej.

Ocena występuje również w prawie gospodarczym i medycznym. Może dotyczyć praw i obowiązków wspólnika, działania członka organu spółki w granicach uzasadnionego ryzyka gospodarczego, jakości pracy rzeczoznawcy majątkowego, akredytacji podmiotu leczniczego lub programu postępowania z komórkami rozrodczymi i zarodkami. W każdym przypadku znaczenie praktyczne oceny polega na dostarczeniu podstawy do dalszej czynności prawnej, rozstrzygnięcia albo kontroli.