Obszary chronione to kategoria prawna określona w ustawie „Prawo wodne”. Obejmuje ona różne części wód i obszary, których ochrona ma szczególne znaczenie dla zdrowia ludzi, środowiska, rekreacji albo gospodarki. Nie chodzi więc wyłącznie o tereny objęte ochroną przyrodniczą, lecz także o wody i obszary wskazane ze względu na ich funkcję lub podatność na określone zagrożenia.

Do tej kategorii zalicza się przede wszystkim:

- jednolite części wód przeznaczone do poboru wody dla ludności, z przeznaczeniem do spożycia przez ludzi;
- jednolite części wód wykorzystywane rekreacyjnie, w tym jako kąpieliska;
- obszary wrażliwe na eutrofizację powodowaną zanieczyszczeniami ze źródeł komunalnych. Eutrofizacja oznacza nadmierne wzbogacenie wód w biogeny, zwłaszcza związki azotu i fosforu, co przyspiesza rozwój glonów oraz roślin i może prowadzić do zaburzenia równowagi biologicznej oraz pogorszenia jakości wody;
- obszary przeznaczone do ochrony siedlisk lub gatunków wskazanych w przepisach o ochronie przyrody, jeżeli utrzymanie albo poprawa stanu wód ma istotne znaczenie dla tej ochrony;
- obszary przeznaczone do ochrony wodnych gatunków zwierząt o znaczeniu gospodarczym.

Wyodrębnienie obszarów chronionych służy uwzględnieniu ich szczególnego znaczenia przy gospodarowaniu wodami i podejmowaniu działań dotyczących ochrony ich stanu. W praktyce pozwala wskazać miejsca, w których jakość wód, ich podatność na zanieczyszczenia albo zależność cennych siedlisk i gatunków od warunków wodnych wymagają szczególnej uwagi. Ma to znaczenie przy planowaniu działań ochronnych, ocenie wpływu zanieczyszczeń oraz ustalaniu sposobu korzystania z wód i zagospodarowania terenów.

Pojęcie to występuje także w kontekście przepisów o ochronie środowiska i planowaniu przestrzennym. System obszarów chronionych może być uwzględniany w planowaniu zagospodarowania województwa, obok sieci osadniczej, inwestycji ponadlokalnych oraz zasobów wód podziemnych. Nadal jednak zakres przedstawionej kategorii wynika przede wszystkim z przepisów „Prawa wodnego”.

Art. 38a ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym wprowadza obowiązek sporządzania audytu krajobrazowego dla obszaru województwa nie rzadziej niż raz na 20 lat. Przepis ten ma na celu systematyczną ocenę i ochronę krajobrazów, które są istotnym elementem dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego Polski.

#### 1. Cel audytu krajobrazowego

Audyt krajobrazowy ma na celu:
- Identyfikację krajobrazów występujących na obszarze województwa.
- Określenie cech charakterystycznych tych krajobrazów.
- Dokonanie oceny ich wartości.

#### 2. Zakres audytu krajobrazowego

Audyt krajobrazowy obejmuje:
- Określenie krajobrazów występujących na obszarze województwa oraz lokalizację krajobrazów priorytetowych.
- Wskazanie lokalizacji i granic parków kulturowych, parków narodowych, rezerwatów przyrody, parków krajobrazowych, obszarów chronionego krajobrazu, obiektów na listach Światowego Dziedzictwa UNESCO oraz obszarów Sieci Rezerwatów Biosfery UNESCO (MaB).
- Wskazanie zagrożeń dla możliwości zachowania wartości krajobrazów oraz rekomendacje dotyczące ich kształtowania i ochrony.

#### 3. Rekomendacje i wnioski

Rekomendacje i wnioski zawarte w audycie krajobrazowym powinny:
- Nie być sprzeczne z celami i sposobami ochrony obszarów i obiektów określonymi na podstawie ustawy o ochronie przyrody oraz ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.
- Wskazywać obszary, które powinny zostać objęte formami ochrony przyrody, oraz lokalne formy architektoniczne zabudowy w obrębie krajobrazów priorytetowych.

#### 4. Analiza zasadności dalszej ochrony

Audyt krajobrazowy może wskazywać obszary objęte formami ochrony przyrody, które ze względu na znaczący spadek wartości krajobrazu wymagają pogłębionej analizy zasadności ich dalszej ochrony.

#### 5. Rozporządzenie Rady Ministrów

Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia:
- Klasyfikację krajobrazów, sposób oceny zidentyfikowanych krajobrazów oraz wskazywania krajobrazów priorytetowych.
- Sposób uwzględnienia w audycie krajobrazowym obiektów wpisanych na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, obszarów Sieci Rezerwatów Biosfery UNESCO (MaB), parków narodowych, rezerwatów i innych form ochrony przyrody.
- Szczegółowy zakres i metodologię audytu krajobrazowego.

#### 6. Znaczenie przepisu

Art. 38a ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym jest kluczowym narzędziem w zarządzaniu i ochronie krajobrazów na poziomie województwa. Regularne przeprowadzanie audytów krajobrazowych pozwala na bieżąco monitorować stan krajobrazów, identyfikować zagrożenia oraz podejmować odpowiednie działania ochronne. Przepis ten podkreśla również znaczenie krajobrazów jako elementu tożsamości narodowej i dziedzictwa kulturowego, co jest istotne z punktu widzenia zrównoważonego rozwoju i ochrony środowiska.

#### 7. Wnioski

Wprowadzenie obowiązku sporządzania audytów krajobrazowych jest krokiem w kierunku bardziej świadomego i zrównoważonego zarządzania przestrzenią. Przepis ten wymaga jednak odpowiedniego wdrożenia i monitorowania, aby zapewnić jego skuteczność i zgodność z celami ochrony przyrody oraz dziedzictwa kulturowego.

o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Art. 39 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym określa procedurę oraz zakres sporządzania planu zagospodarowania przestrzennego województwa. Poniżej przedstawiam szczegółowy komentarz do poszczególnych elementów tego artykułu.

#### 1. Procedura przystąpienia do sporządzania planu

Art. 39 rozpoczyna się od wskazania, że sejmik województwa podejmuje uchwałę o przystąpieniu do sporządzania planu zagospodarowania przestrzennego województwa. Jest to kluczowy moment, który inicjuje cały proces planistyczny. Uchwała ta stanowi formalne rozpoczęcie prac nad planem i jest niezbędna do dalszych działań.

#### 2. Zakres terytorialny planu

Plan zagospodarowania przestrzennego województwa sporządza się dla obszaru w granicach administracyjnych województwa. Oznacza to, że plan obejmuje całość terytorium województwa, co pozwala na kompleksowe podejście do zagospodarowania przestrzennego na poziomie regionalnym.

#### 3. Uwzględnienie strategii rozwoju i audytu krajobrazowego

W planie zagospodarowania przestrzennego województwa uwzględnia się ustalenia strategii rozwoju województwa oraz rekomendacje i wnioski zawarte w audycie krajobrazowym. Strategia rozwoju województwa jest dokumentem o charakterze strategicznym, który wyznacza kierunki rozwoju regionu. Audyt krajobrazowy natomiast dostarcza informacji na temat wartości krajobrazowych i przyrodniczych, które powinny być chronione i uwzględnione w planie.

#### 4. Elementy planu

Art. 39 precyzuje, jakie elementy powinny być określone w planie zagospodarowania przestrzennego województwa. Są to m.in.:

- **Podstawowe elementy sieci osadniczej**: obejmują one układ osadniczy województwa oraz powiązania komunikacyjne i infrastrukturalne, w tym kierunki powiązań transgranicznych.
- **System obszarów chronionych**: obejmuje ochronę środowiska, przyrody, krajobrazu kulturowego, uzdrowisk, dziedzictwa kulturowego i zabytków.
- **Rozmieszczenie inwestycji celu publicznego o znaczeniu ponadlokalnym**: inwestycje te mają znaczenie wykraczające poza lokalne potrzeby i są istotne dla całego województwa.
- **Obszary szczególnego zagrożenia powodzią**: identyfikacja tych obszarów jest kluczowa dla zarządzania ryzykiem powodziowym.
- **Granice terenów zamkniętych i ich stref ochronnych**: określenie tych granic jest istotne dla bezpieczeństwa i ochrony określonych obszarów.
- **Obszary występowania udokumentowanych złóż kopalin**: plan powinien uwzględniać lokalizację złóż kopalin oraz kompleksów podziemnego składowania dwutlenku węgla.

#### 5. Uwzględnienie strategii rozwoju kraju

Plan zagospodarowania przestrzennego województwa musi uwzględniać ustalenia średniookresowej strategii rozwoju kraju. Jest to istotne, aby zapewnić spójność działań planistycznych na poziomie regionalnym i krajowym.

#### 6. Diagnoza uwarunkowań

W planie uwzględnia się uwarunkowania wynikające z diagnozy, o której mowa w art. 10a ust. 1 ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju. Diagnoza ta dostarcza informacji na temat aktualnej sytuacji społeczno-gospodarczej i przestrzennej województwa, co jest niezbędne do opracowania realistycznego i efektywnego planu.

#### 7. Inwestycje celu publicznego

Plan zagospodarowania przestrzennego województwa powinien uwzględniać inwestycje celu publicznego o znaczeniu ponadlokalnym, które zostały ustalone w dokumentach przyjętych przez Sejm, Radę Ministrów, pełnomocnika rządu, właściwego ministra lub sejmik województwa. Jest to ważne dla zapewnienia koordynacji działań inwestycyjnych na różnych poziomach administracyjnych.

#### 8. Specjalne plany dla miast wojewódzkich

Dla miasta będącego siedzibą władz samorządu województwa lub wojewody oraz powiązanego z nim funkcjonalnie obszaru może być sporządzony plan zagospodarowania przestrzennego jako część planu zagospodarowania przestrzennego województwa. Jest to istotne dla zapewnienia spójności planistycznej w kluczowych obszarach województwa.

#### 9. Udokumentowane złoża kopalin i wody podziemne

Plan powinien uwzględniać udokumentowane złoża kopalin oraz wody podziemne, wskazując ich nazwy, granice oraz inne istotne informacje. Jest to ważne dla ochrony i racjonalnego wykorzystania zasobów naturalnych.

### Podsumowanie

Art. 39 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym stanowi kompleksowy przepis regulujący sporządzanie planu zagospodarowania przestrzennego województwa. Uwzględnia on zarówno aspekty strategiczne, jak i szczegółowe, co pozwala na stworzenie spójnego i efektywnego dokumentu planistycznego. Przepis ten podkreśla znaczenie koordynacji działań na różnych poziomach administracyjnych oraz konieczność uwzględnienia różnorodnych uwarunkowań społeczno-gospodarczych i przyrodniczych.

Art. 73 ustawy Prawo ochrony środowiska (POŚ) stanowi kluczowy element regulacji dotyczących planowania przestrzennego i ochrony środowiska w Polsce. Przepis ten nakłada obowiązek uwzględniania szeregu ograniczeń wynikających z różnych ustaw i regulacji przy tworzeniu planów zagospodarowania przestrzennego oraz decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Poniżej przedstawiam szczegółowy komentarz do poszczególnych ustępów tego artykułu.

#### Ust. 1
W pierwszym ustępie wymieniono szereg obszarów i form ochrony przyrody, które muszą być uwzględniane przy tworzeniu planów zagospodarowania przestrzennego. Należą do nich m.in. parki narodowe, rezerwaty przyrody, obszary Natura 2000, a także inne formy ochrony przyrody przewidziane w ustawie o ochronie przyrody. Ponadto, uwzględnia się również obszary ograniczonego użytkowania, strefy przemysłowe, obszary ciche oraz strategiczne mapy hałasu. W kontekście prawa wodnego, uwzględnia się warunki korzystania z wód oraz strefy ochronne ujęć wód i zbiorników wód śródlądowych. Nowością jest uwzględnienie przepisów ustawy o wielkoobszarowych terenach zdegradowanych.

#### Ust. 2
Drugi ustęp nakłada obowiązek przeprowadzania linii komunikacyjnych, napowietrznych i podziemnych rurociągów, linii kablowych oraz innych obiektów liniowych w sposób minimalizujący ich oddziaływanie na środowisko. W szczególności, należy chronić walory krajobrazowe oraz zapewnić możliwość przemieszczania się dziko żyjących zwierząt.

#### Ust. 3
Trzeci ustęp wprowadza zakaz budowy zakładów stwarzających zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi w obrębie zwartej zabudowy miast i wsi. Rozbudowa takich zakładów jest dopuszczalna tylko pod warunkiem, że prowadzi do ograniczenia zagrożenia dla zdrowia ludzi, w tym ograniczenia ryzyka wystąpienia poważnych awarii przemysłowych.

#### Ust. 4
Czwarty ustęp stanowi wyjątek od ustępu trzeciego, pozwalając na budowę i rozbudowę zakładów stwarzających zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi na terenach przeznaczonych do działalności produkcyjnej, składowania i magazynowania, o ile miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego nie zawierają ograniczeń dotyczących takich zakładów.

#### Ust. 5
Piąty ustęp nakłada obowiązek lokalizowania zakładów stwarzających zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej w bezpiecznej odległości od siebie oraz od innych obiektów, takich jak budynki mieszkalne, obiekty użyteczności publicznej, uprawy wieloletnie, drogi krajowe i linie kolejowe o znaczeniu państwowym.

#### Ust. 6
Szósty ustęp wprowadza analogiczny obowiązek lokalizowania wielorodzinnych budynków mieszkalnych, obiektów użyteczności publicznej oraz innych wymienionych obiektów w bezpiecznej odległości od zakładów stwarzających zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej.

#### Ust. 7
Siódmy ustęp daje organom Inspekcji Ochrony Środowiska możliwość nałożenia dodatkowych zabezpieczeń technicznych na istniejące zakłady, dla których bezpieczna odległość nie została zachowana, po uzyskaniu opinii właściwego organu Państwowej Straży Pożarnej.

#### Ust. 8
Ósmy ustęp umożliwia komendantowi powiatowemu (miejskiemu) Państwowej Straży Pożarnej, po zasięgnięciu opinii wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska, wydanie decyzji nakładającej na prowadzącego zakład o zwiększonym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej obowiązek opracowania i przedłożenia informacji dotyczących prawdopodobieństwa wystąpienia poważnej awarii przemysłowej oraz jej potencjalnych skutków i zasięgu.

#### Ust. 9
Dziewiąty ustęp precyzuje, że koszty opracowania i przedłożenia informacji, o których mowa w ustępie ósmym, pokrywa prowadzący zakład o zwiększonym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej.

### Podsumowanie
Art. 73 POŚ jest kluczowym przepisem mającym na celu ochronę środowiska oraz zdrowia i życia ludzi w kontekście planowania przestrzennego. Przepis ten nakłada szereg obowiązków na organy administracji publicznej oraz podmioty prowadzące działalność gospodarczą, mających na celu minimalizację negatywnego oddziaływania na środowisko oraz ograniczenie ryzyka wystąpienia poważnych awarii przemysłowych.

Prawo ochrony środowiska

Prawo wodne

Przepis określa, kto i według jakich kryteriów nadaje nazwę wewnętrznej służbie ochrony. Decyzję podejmuje kierownik jednostki, w której służba działa. Nazwa może nawiązywać do rodzaju działalności lub charakteru produkcji tej jednostki albo do chronionego obszaru, obiektu lub urządzenia. Musi jednak zaczynać się od słowa „Straż” albo „Służba”. Oznacza to, że kierownik ma swobodę w doborze dalszej części nazwy, ale jej początek jest określony.

Obszary chronione

Obszary chronione - definicja

Obszary chronione w przepisach

o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym2 przepisy

Prawo ochrony środowiska1 przepis

Prawo wodne5 przepisów

w sprawie wewnętrznych służb ochrony1 przepis